استخراج رمزارزها، بهویژه بیتکوین، در سالهای اخیر از یک فعالیت فناورانه نوظهور به صنعتی عظیم و انرژیبر تبدیل شده است. در این صنعت، برق نهتنها یک نهاده تولید، بلکه تعیینکننده مرگ و زندگی سودآوری ماینرهاست.
به گزارش تجارت نیوز، تازهترین دادهها نشان میدهد ایران با اختلاف قابل توجه، ارزانترین مکان برای استخراج بیتکوین در جهان است؛ اما این مزیت اقتصادی، بدون توجه به پایداری انرژی و محیط زیست، میتواند به یک شمشیر دولبه تبدیل شود.
استخراج بیتکوین؛ صنعتی با مصرف برق نجومیبر اساس برآوردهای سال 2025، استخراج تنها یک بیتکوین بهطور متوسط حدود 266 هزار کیلووات ساعت (kWh) برق مصرف میکند؛ رقمی که برای دو بار شارژ کردن تمام آیفونهای ایالت کالیفرنیا کافی است.
با توجه به اینکه قیمت بیتکوین در حال حاضر حدود 68 تا 70 هزار دلار در نوسان است، هزینه برق نقش کلیدی در تعیین سود یا زیان ماینرها دارد. هرچه برق ارزانتر باشد، حاشیه سود بالاتر خواهد بود.
چرا ایران ارزانترین کشور برای استخراج کریپتو است؟ایران با میانگین قیمت برق صنعتی حدود 0.002 تا 0.003 دلار به ازای هر کیلووات ساعت، در صدر جدول ارزانترین کشورهای جهان برای استخراج رمزارز قرار دارد. این رقم بهمراتب پایینتر از میانگین جهانی 0.162 دلار است.
علت اصلی این موضوع به مواردی نظیر یارانه گسترده دولتی انرژی، ذخایر عظیم گاز طبیعی و کنترل قیمت انرژی توسط دولت بازمیگردد.
در نتیجه، هزینه استخراج یک بیتکوین در ایران تنها حدود 1,324 دلار برآورد میشود. این یعنی اگر بیتکوین با قیمت بازار جهانی فروخته شود، حاشیه سودی تا 83 برابر هزینه انرژی ایجاد میکند؛ عددی خیرهکننده که کمتر صنعتی در جهان به آن نزدیک میشود.
سهم ایران از هشریت جهانی؛ پایین اما معناداربا وجود تحریمها و محدودیتهای قانونی، تخمین زده میشود ایران حدود 4.2 درصد از هشریت جهانی بیتکوین را در اختیار دارد. بسیاری از این فعالیتها به دلیل تحریمها و قیمت یارانهای انرژی، بهصورت زیرزمینی یا غیررسمی انجام میشود.
برای مثال، با نرخ برق ایران، یک دستگاه Antminer S21 حتی پس از هاوینگ 2024، میتواند روزانه حدود 50 دلار سود خالص ایجاد کند؛ در حالی که همین دستگاه در کشورهای با برق گران، وارد محدوده زیاندهی میشود.
اما بهای پنهان برق ارزان چیست؟ارزان بودن برق در ایران بدون هزینه نیست. بخش عمده انرژی مورد استفاده در استخراج از سوختهای فسیلی تامین میشود که پیامدهایی نظیر افزایش انتشار دی اکسید کربن (CO2)، فشار مضاعف بر شبکه برق ملی و مصرف بالای آب برای خنکسازی تجهیزات، بهویژه در مناطق خشک به همراه دارد.
در مقیاس جهانی، استخراج بیتکوین سالانه حدود 138 تراوات ساعت برق مصرف میکند و منجر به انتشار تقریبی 39.8 میلیون تن دی اکسید کربن میشود؛ رقمی معادل 0.08 درصد از کل انتشار جهانی و قابل مقایسه با انتشار سالانه یک کشور کوچک اروپایی مانند اسلواکی.
مقایسه جهانی هزینه استخراج بیتکوینهزینه استخراج بیتکوین در جهان تفاوتهای چشمگیری دارد:
آسیا و آفریقا؛ پس از ایراناتیوپی:- حدود 1,990 دلار برای هر بیتکوین
- مبتنی بر انرژی برقآبی سد بزرگ رنسانس
- سهم 1 تا 2 درصدی از هشریت با انرژی پاک
حدود 3,970 دلار
الجزایر:- 4,183 دلار
- ترکیب گاز طبیعی و انرژی خورشیدی
- حدود 1 درصد هشریت جهانی
- میانگین هزینه در آسیا حدود 30,308 دلار برای هر بیتکوین است.
در آمریکای شمالی، میانگین هزینه استخراج هر بیتکوین حدود 65,280 دلار است.
آمریکا- سهم 37.9 درصدی از هشریت جهانی
- تگزاس با برق 0.06 دلار/kWh (بهدلیل گاز فلر و شبکه باز)
- درآمد سالانه ماینرها: حدود 11.2 میلیارد دلار
- کبک با برق 0.05 دلار/kWh
- هزینه کلی استخراج: حدود 20 هزار دلار برای هر بیتکوین
- هاوینگ 2024 که پاداش بلاک را به 3.125 بیتکوین کاهش داد، فشار زیادی بر سودآوری ماینرهای این منطقه وارد کرده است.
اروپا یکی از گرانترین مناطق جهان برای استخراج کریپتو است:
- میانگین منطقه: 85,768 دلار برای هر بیتکوین
- ایرلند: 321,112 دلار (0.45 دلار/kWh)
- ایتالیا: 306,550 دلار
- آلمان: حدود 0.30 دلار/kWh
در نتیجه، بسیاری از ماینرها به کشورهای با انرژی تجدیدپذیر ارزان مانند ایسلند (92 درصد انرژی تجدیدپذیر، 0.05 دلار/kWh) و نروژ (96 درصد برقآبی، 0.04 دلار/kWh) مهاجرت کردهاند.
راهحل چیست؟ استخراج سودآور اما پایدارکارشناسان معتقدند آینده استخراج رمزارزها به سه محور اصلی وابسته است:
1. گذار به انرژیهای تجدیدپذیردر حال حاضر حدود 43 درصد برق بیتکوین از منابع پاک تامین میشود (در مقایسه با 39 درصد در سال 2023). سیاستهایی مانند مقررات MiCA اتحادیه اروپا و مشوقهای انرژی سبز در آمریکا میتوانند این روند را تسریع کنند.
فناوریهایی مانند خنکسازی غوطهوری و استفاده از گاز فلر میتوانند مصرف آب را تا 90 درصد و انتشار گازهای گلخانهای را تا 14 درصد کاهش دهند.
2. عدالت اجتماعی و توسعه محلینمونههایی مانند اتیوپی و لايوس نشان میدهد استخراج میتواند به توسعه زیرساختها، برقرسانی به 15 هزار نفر خارج از شبکه و تامین مالی مدارس، جادهها و بازپرداخت بدهیها کمک کند.
3. نوآوری فناورانه- گذار به مدلهایی مانند اثبات سهام (PoS)
- نمونه: اتریوم با کاهش 99 درصدی مصرف انرژی
- استفاده از ASICهای هوشمند 2025 با افزایش 35 درصدی بهرهوری
- اعمال مالیات کربن برای هدایت سرمایه به فناوری سبز
ایران امروز ارزانترین مقصد استخراج رمزارز در جهان است؛ مزیتی که میتواند منبع درآمد، جذب سرمایه و حتی قدرت ژيواقتصادی باشد. اما بدون اصلاح سیاستهای انرژی، حرکت به سمت منابع تجدیدپذیر و شفافسازی فعالیتها، این فرصت میتواند به تهدیدی برای محیط زیست، شبکه برق و منابع آب کشور تبدیل شود. آینده پایدار استخراج کریپتو نه در برق ارزان بیحساب، بلکه در انرژی هوشمند، عادلانه و پاک نهفته است.
