به گزارش خبرنگار مهر، تداوم ناترازی برق در سالهای اخیر در حالی به یکی از چالشهای اصلی اقتصاد و زیرساخت کشور تبدیل شده است که بخش قابل توجهی از ظرفیت نیروگاهی کشور طی دهههای گذشته با سرمایهگذاری دولتی و خصوصی ایجاد شده، اما ضعف در مدل اقتصادی صنعت برق و نبود جذابیت کافی برای سرمایهگذاری، توسعه ظرفیت تولید را با محدودیت مواجه کرده است.
مسعود دیرباز، از مدیران باسابقه صنعت برق، با اشاره به ریشههای ناترازی برق گفت: درمان بیماری ناترازی برق ما فقط و فقط با سیاستگذاری درست در حوزه اقتصاد انرژی حل میشود که فعلا اقتصاد انرژی ما به نظرم متولی ندارد.
این کارشناس باسابقه حوزه انرژی با بیان اینکه سرمایهگذار میان سرمایهگذاری در نیروگاه و سایر فعالیتهای اقتصادی مقایسه انجام میدهد، اظهار کرد: وقتی سرمایهگذار میبیند قیمت فروش برق نیروگاه در سالهای اخیر تغییر چندانی نکرده، جذابیت سرمایهگذاری از بین میرود. سرمایهگذار به سمت تولید محصولات جذاب صادراتی مانند پتروشیمی و فولاد میرود و در نهایت دولت میماند با یک ناترازی انرژی.
مشروح این مصاحبه را در ادامه بخوانید.
جنگ و افزایش ریسک تولید برق در خلیج فارس
دیرباز در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت نیروگاهها در شرایط جنگ و احتمال آسیب دیدن زیرساختهای تولید برق، اظهار کرد: اهداف جنگی دشمن در وهله نخست نظامی و سپس متوجه ظرفیتهای صادراتی کشور بوده است و زیرساخت تولید انرژی که مستقیما با مردم و مسايل اجتماعی درگیر است، به شکل مستقیم و گسترده در تیررس قرار نگرفت.
وی افزود: به عنوان مثال نیروگاه خلیج فارس یکی از نزدیکترین نیروگاهها به تنگه هرمز است و همین موقعیت جغرافیایی استرس بهرهبرداری را در شرایط جنگی به شکل قابل توجهی افزایش میداد. اطراف نیروگاه نیز آسیبهای زیادی دید، اما خود نیروگاه از آسیب مستقیم مصون ماند.
این مدیر باسابقه صنعت برق ادامه داد: در جریان جنگ و پس از آن، آسیب دیدن راههای استان هرمزگان میتوانست از نظر لجستیکی تامین قطعات نیروگاه را با مخاطره و تاخیر مواجه کند؛ موضوعی که در صورت تداوم میتوانست مستقیما بر روند بهرهبرداری و تولید برق اثر بگذارد.
وی گفت: با وجود این شرایط، خوشبختانه تاکنون آسیبی به نیروگاه وارد نشده و تولید برق آن نیز با خدشهای مواجه نشده است.
چرا سرمایهگذاری در نیروگاه جذاب نیست؟
دیرباز درباره علت تداوم ناترازی برق با وجود سرمایهگذاریهای چند دهه اخیر، اظهار کرد: در سالهای گذشته سرمایهگذاری در صنعت برق هم از سوی بخش خصوصی و هم دولت انجام شده، اما مسيله اصلی برای سرمایهگذار، بازدهی و جذابیت اقتصادی پس از سرمایهگذاری است.
وی توضیح داد: سرمایهگذار باید بداند بازگشت سرمایه او در یک پروژه چگونه خواهد بود. به عنوان نمونه، وقتی فردی قصد سرمایهگذاری دارد، باید بتواند مقایسه کند که سرمایهگذاری در احداث نیروگاه برای او بهصرفهتر است یا خرید یک دارایی دیگر مانند شمش طلا.
این کارشناس حوزه انرژی افزود: وقتی قیمت فروش برق نیروگاه در سالهای اخیر رشد چندانی در مقابل رشد هزینههای تولید برق نداشته است، طبیعتا جذابیت سرمایهگذاری در این صنعت از بین میرود.
دیرباز ادامه داد: در چنین شرایطی سرمایهگذار به سمت بخشهایی مانند پتروشیمی و فولاد میرود؛ زیرا محصول این صنایع قابلیت صادرات دارد و سرمایهگذار میتواند از محل صادرات بازدهی بیشتری کسب کند.
وی با بیان اینکه بار توسعه صنعت برق بر دوش دولت است، گفت: در نهایت دولت با ناترازی انرژی مواجه میشود؛ زیرا طی سالهای گذشته سیاست مشخص و جذابی برای اقتصاد صنعت برق ایجاد نشده است.
تثبیت قیمت انرژی و فرسایش اقتصاد نیروگاهها
وی با اشاره به فاصله میان قیمت انرژی و سایر کالاها و خدمات در اقتصاد کشور گفت: در طول سالهای گذشته قیمت همه کالاها و خدمات افزایش یافته، اما قیمت انرژی متناسب با این تغییرات افزایش پیدا نکرده است.
دیرباز افزود: طی یکی دو سال اخیر افزایش پلکانی قیمت برق آغاز شده، اما بسیاری از نیروگاههای قدیمی کشور، بهخصوص در بخش دولتی، زیانده هستند و نیروگاههای جدید با راندمان بالاتر نیز در بسیاری موارد صرفا در نقطه سر به سر فعالیت میکنند.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی احداث نیروگاه جدید دیگر جذابیت گذشته را ندارد و سرمایهگذار باید به دنبال حوزههای دیگری از جمله توسعه، بهینهسازی و ارتقای راندمان نیروگاههای موجود باشد.
استفاده از حرارت نیروگاه؛ مسیر بهبود راندمان
این مدیر باسابقه صنعت برق با اشاره به ظرفیتهای موجود در نیروگاههای حرارتی گفت: نیروگاه سوخت مصرف میکند و برق تولید میکند، اما در همین فرآیند مقدار قابل توجهی حرارت نیز تولید میشود که بخشی از آن با دمای بسیار بالا وارد جو میشود.
وی ادامه داد: جذابیت سرمایهگذاری میتواند در استفاده از همین حرارت تلفشده و تبدیل آن به انرژی جدید باشد. بنابراین در کنار تمرکز بر احداث نیروگاه جدید، باید به سمت کنترل تلفات و افزایش راندمان حرکت کرد.
توسعه تجدیدپذیرها؛ مسکن است نه درمان
دیرباز درباره سیاست توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر نیز اظهار کرد: سیاستی که برای احداث نیروگاههای تجدیدپذیر و فروش آزاد برق تولیدی آنها در نظر گرفته شده، سیاست تشویقی مناسبی است، اما به تنهایی نمیتواند مشکل ناترازی برق را حل کند.
وی افزود: این سیاست مانند مسکنی است که برای مدت کوتاهی درد را کاهش میدهد، اما برنامهریزی برای توسعه زیرساختهای مورد نیاز باید همزمان انجام شود.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به سهم انرژی خورشیدی در کشورهای مختلف گفت: در کشورهای توسعهیافتهای مانند چین، آمریکا، فرانسه، آلمان و ژاپن نیز سهم خورشیدی در سبد تولید انرژی متفاوت است و در برخی کشورها از حدود دو درصد آغاز میشود و به حدود 10 درصد میرسد.
وی تاکید کرد: انرژی خورشیدی میتواند یک مسکن برای ناترازی باشد، اما نمیتواند به تنهایی بیماری را درمان کند. درمان اصلی ناترازی برق، سیاستگذاری و اجرای صحیح در حوزه اقتصاد انرژی است.
مدلهای مختلف فروش برق در جهان
وی با اشاره به تفاوت مدل اقتصادی صنعت برق در کشورهای مختلف اظهار کرد: مدل اقتصادی برق در کشورهای مختلف متفاوت است و در برخی کشورها شرکتهای خصوصی نقش پررنگی در خرید و فروش برق دارند.
دیرباز افزود: در برخی مدلها شرکتهای ارايهدهنده برق یا بروکرهای انرژی، برق را از نیروگاههای خصوصی خریداری و به مصرفکنندگان عرضه میکنند. در این مدل، مشترک میتواند شرکت عرضهکننده برق خود را انتخاب کند و متناسب با میزان انرژی خریداریشده از آن استفاده کند.
وی ادامه داد: برای مثال همانطور که فرد میتواند برای سوخت خودرو به جایگاههای مختلف مراجعه کند، در برخی مدلهای اقتصادی نیز مصرفکننده امکان انتخاب شرکت عرضهکننده برق را دارد.
ناترازی برق به تنهایی حلشدنی نیست
دیرباز با تاکید بر اینکه ناترازی برق بخشی از یک زنجیره بزرگتر در اقتصاد انرژی است، گفت: بیماری اقتصاد انرژی کشور به عدم سرمایهگذاری، نبود جذابیت اقتصادی و نبود یک نگاه یکپارچه به زنجیره انرژی بازمیگردد.
وی افزود: برای احداث نیروگاه حرارتی به سوخت فسیلی و گاز نیاز است و مسيله گاز نیز بدون سرمایهگذاری در صنعت نفت و زیرساختهای انتقال و تولید قابل حل نیست.
این مدیر باسابقه صنعت برق ادامه داد: وقتی در زمستان با ناترازی گاز مواجه هستیم، نیروگاه نمیتواند با تمام ظرفیت کار و به اندازه کافی تولید داشته باشد و در تابستان نیز اگر برق کافی تولید نشود، نیاز مصرفکنندگان تامین نخواهد شد. بنابراین نمیتوان مشکلات برق، گاز و نفت را جدا از یکدیگر حل کرد.
مدیرعامل نیروگاه گازی خلیج فارس با اشاره به ضرورت هماهنگی میان دستگاههای مختلف گفت: چرخ از قبل اختراع شده و لازم نیست دوباره آن را اختراع کنیم؛ باید از تجربه مدلهای موفق استفاده کنیم و همه بخشهای مرتبط با انرژی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و یک همافزایی ایجاد کنند.
وقتی دولت بدهکار است، سرمایهگذار چگونه وارد شود؟
دیرباز درباره نقش دولت در حل ناترازی برق اظهار کرد: این مسيله باید از مسيولان ارشد کشور پرسیده شود که برای حل اقتصاد انرژی و ایجاد جذابیت سرمایهگذاری چه برنامهای دارند.
وی افزود: من به عنوان بخشی از بدنه تولید برق، یک نیروگاه را مدیریت میکنم که باید این کار را به نحو احسن انجام بدهم و حتی بیش از ظرفیت مورد انتظار از آن بهرهبرداری کنم؛ اما حل مشکلات کلان اقتصاد انرژی در اختیار مدیر یک نیروگاه نیست.
این کارشناس حوزه انرژی تصریح کرد: بخش قابل توجهی از درآمد حاصل از تولید برق نیروگاهها از دولت طلبکار است و وقتی نیروگاهدار نتواند پول برق تولیدشده را دریافت کند، طبیعی است در تامین قطعات مورد نیاز و تعمیرات مورد انتظار دچار چالشهای جدی خواهد گردید و ممکن است این برخورد و این رژیم پرداخت بصورت مستقیم حیات نیروگاه را نشانه بگیرد. درنتیجه سرمایهگذار جدید نیز برای ورود به این صنعت دچار تردید شود.
وی در پایان گفت: وقتی دولت به بخش خصوصی بدهکار است، نمیتوان انتظار داشت سرمایهگذار جدید با اطمینان وارد صنعت برق شود و برای احداث نیروگاه سرمایهگذاری کند. مسيله اصلی، ایجاد یک مدل اقتصادی پایدار و جذاب برای سرمایهگذاری در صنعت برق است.
