برترینها: بنزین دوباره تبدیل به یکی از حساسترین واژههای اقتصاد ایران شده است؛ واژهای که هر بار مطرح شدنش، نه فقط درباره قیمت یک لیتر سوخت، بلکه درباره نگرانی از آینده، هزینههای زندگی و تصمیمهای ناگهانی سیاستگذاران است. این روزها بعد از صحبتهای مسعود پزشکیان در تلویزیون درباره افزایش قیمت بنزین، بحثها دوباره بالا گرفته؛ ريیسجمهور گفته است که افزایش قیمت بنزین نهایتا تا محدوده 10 هزار تومان خواهد بود؛ رقمی که به گفته برخی همان نرخ سوم بنزین است که حالا با کاهش سهمیه به 15 لیتر همراه شده است.
صحبتهای پزشکیان اما ظاهرا تاثیر فوری خود را روی فضای جامعه گذاشته است. عدهای معتقدند همین اعلام رسمی باعث شد نگرانی مردم کمتر شود و صفهای طولانی که در دو سه هفته اخیر مقابل برخی جایگاهها شکل گرفته بود، فروکش کند. از نگاه این گروه، بخش زیادی از هجوم مردم به پمپبنزینها ناشی از ترس از یک افزایش شدید قیمت بود؛ ترسی که با اعلام سقف 10 هزار تومان تا حدی کاهش پیدا کرد.
اما روایت دیگری هم وجود دارد. برخی معتقدند مسيله فقط شایعه و نگرانی مردم نبود؛ بلکه در مقطعی اختلال در توزیع بنزین، نرسیدن سوخت به برخی جایگاهها و حتی تعطیلی بعضی از جایگاههای پرتردد باعث شد مردم برای پیدا کردن بنزین به نقاط دیگر شهر مراجعه کنند. نتیجه هم چیزی شد که بسیاری از شهروندان تجربه کردند؛ صفهای طولانی، سردرگمی و نگرانی از اینکه شاید جایگاه بعدی هم بنزینی برای عرضه نداشته باشد.
در همین فضای پرابهام، نامهایی هم وارد ماجرا شدند. برخی کاربران و منتقدان مدعی شدند طرحهایی مانند مطرح شدن رقم 87 هزار و 200 تومانی توسط سقاب اصفهانی برای قیمت تمامشده بنزین، باعث ایجاد شوک روانی در جامعه شد تا در نهایت وقتی عدد 10 هزار تومان مطرح میشود، افکار عمومی آن را بهعنوان یک تصمیم «قابل تحملتر» بپذیرد. این گروه از چیزی به نام «فریب افکار عمومی» صحبت میکنند و معتقدند مطرح کردن اعداد بسیار بالا، عملا زمینه را برای پذیرش افزایشهای کوچکتر فراهم میکند.
البته دولت و مسيولان باید درباره این ادعاها پاسخ روشنتری ارايه کنند؛ چراکه بنزین موضوعی نیست که بتوان با ابهام و روایتهای مختلف درباره آن پیش رفت. تجربه آبان 1398 هنوز در ذهن جامعه باقی مانده است؛ زمانی که افزایش ناگهانی قیمت بنزین به یکی از بزرگترین بحرانهای اجتماعی سالهای اخیر تبدیل شد. از آن زمان، هر خبری درباره تغییر قیمت سوخت با حساسیت چندبرابری دنبال میشود.
در کنار بحث قیمت، یک موضوع دیگر هم در هفتههای اخیر محل گلایه برخی شهروندان بوده؛ مسيله کیفیت سوخت و ادعاهایی درباره اختلاط بنزین با ترکیباتی مانند نفتا و متانول. برخی رانندگان در شبکههای اجتماعی مدعی شدهاند استفاده از این سوختها باعث آسیب به خودروهایشان شده و هزینههای سنگینی برای تعمیرات روی دستشان گذاشته است. هرچند درباره میزان و گستردگی این آسیبها روایتهای متفاوتی وجود دارد، اما همین نگرانیها نشان میدهد اعتماد عمومی در موضوع سوخت تا چه اندازه شکننده شده است.
سوال اصلی اینجاست: آیا واقعا برای اصلاح وضعیت بنزین باید چنین مسیری طی شود؟ آیا لازم بود ابتدا با اخبار مختلف، صفهای طولانی، نگرانی مردم و حتی آسیب احتمالی به خودروها مواجه شویم تا در نهایت به عددی مثل 10 هزار تومان برسیم؟
سالهاست مسيولان از قیمت واقعی بنزین، هزینه تولید و فاصله آن با نرخهای جهانی صحبت میکنند؛ اما در نهایت کسی که هزینه این تصمیمها را پرداخت میکند، همان شهروندی است که هر روز برای رفتوآمد به خودرو نیاز دارد. مشکل فقط قیمت یک لیتر بنزین نیست؛ مسيله این است که هر تصمیم اقتصادی، وقتی بدون توضیح شفاف و برنامهریزی دقیق اجرا شود، تبدیل به بحران اعتماد میشود.
بنزین در ایران تبدیل به نمادی از تصمیمهای اقتصادی شده که مستقیما با زندگی مردم گره خورده است. تجربه آبان 98 همچنان مثل یک ترمز جدی عمل میکند و هر تصمیم جدید درباره سوخت را حساستر از قبل کرده است. در این میان، مردم بیش از هر چیز نیاز دارند بدانند دقیقا چه اتفاقی قرار است بیفتد؛ نه اینکه هر روز بین شایعه، تکذیب و وعدههای جدید سرگردان بمانند.
