به گزارش خبرنگار مهر، محدودیتهای ناشی از محاصره دریایی کشور نشان داد که توسعه مسیرهای ریلی و تنوعبخشی به شیوههای حملونقل تا چه اندازه میتواند در حفظ امنیت اقتصادی، تداوم تجارت خارجی و تامین کالاهای اساسی کشور نقشآفرین باشد. در این میان، پروژه راهآهن شلمچه - بصره صرفا یک مسیر برای تسهیل تردد زايران اربعین نیست، بلکه ظرفیتی راهبردی برای گسترش مبادلات تجاری، افزایش صادرات و دستیابی به درآمدهای ارزی بیشتر به شمار میرود.
جنگ تحمیلی سوم و به دنبال آن، محاصره دریایی کشور از سوی آمریکا، بار دیگر اهمیت برخورداری از مسیرهای متنوع حملونقل و پرهیز از اتکای صرف به حملونقل دریایی را آشکار کرد. هرچند حملونقل ریلی بهتنهایی نمیتواند جایگزین کامل ظرفیت کشتیها در جابهجایی کالا شود، اما تجربه روزهای نخست تجاوز آمریکایی - صهیونیستی به کشور نشان داد که فعال بودن خطوط ریلی در شرق ایران توانست بخش مهمی از تجارت کشور با کشورهای آسیایی را حفظ کند و مانع از بروز اختلال جدی در تامین کالاهای اساسی شود.
این تجربه نشان میدهد که توسعه زیرساختهای ریلی بینالمللی باید بهعنوان یکی از الزامات راهبردی کشور در حوزه امنیت اقتصادی و تابآوری زنجیره تامین مورد توجه قرار گیرد. از همین رو، اتصال ریلی ایران به عراق در غرب کشور از طریق مسیر شلمچه - بصره، ضرورتی غیرقابلچشمپوشی است که تحقق آن میتواند علاوه بر تقویت مناسبات اقتصادی دو کشور، ظرفیتهای جدیدی برای توسعه تجارت منطقهای ایجاد کند.
اتصال ریلی ایران و عراق؛ حلقه مفقوده تجارت 20 میلیارد دلاری دو کشور
عراق با حجم تجارت سالانه حدود 10 میلیارد دلار، دومین مقصد بزرگ صادرات ایران محسوب میشود. در همین راستا، دو کشور هدفگذاری کردهاند که حجم مبادلات تجاری خود را به سالانه 20 میلیارد دلار افزایش دهند؛ هدفی که دستیابی به آن بدون توسعه زیرساختهای حملونقل و ایجاد مسیرهای پایدار و کمهزینه برای انتقال کالا با دشواری همراه خواهد بود.
در این میان، راهاندازی خط ریلی شلمچه - بصره میتواند با کاهش هزینه تمامشده حملونقل کالا برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی، زمینه افزایش رقابتپذیری محصولات کشور در بازار عراق را فراهم کند. این موضوع بهویژه در زمینه صادرات محصولاتی مانند تولیدات مازاد بخش کشاورزی اهمیت دارد؛ چراکه دسترسی آسانتر و ارزانتر به بازار حدود 40 میلیون نفری عراق، میتواند فرصت اقتصادی قابلتوجهی برای تولیدکنندگان داخلی ایجاد کند و زمینه افزایش صادرات غیرنفتی کشور را فراهم آورد.
سهم راهآهن شلمچه ـ بصره در امنیت اقتصادی ایران؛ فراتر از سفرهای اربعین
از سوی دیگر، اهمیت این پروژه صرفا به مبادلات تجاری و جابهجایی بار محدود نمیشود. اتصال ریلی دو کشور میتواند زمینه افزایش رفتوآمد گردشگران خارجی به ایران، تسهیل سفر زايران ایرانی و عراقی و توسعه گردشگری زیارتی و فرهنگی را فراهم کند. تسهیل تردد میان دو کشور نیز با افزایش ورود گردشگران و زايران خارجی، ظرفیت مناسبی برای ایجاد درآمدهای ارزی و تقویت فعالیتهای اقتصادی مرتبط با گردشگری به وجود خواهد آورد.
با وجود اهمیت اقتصادی، تجاری و راهبردی این پروژه، روند اجرای راهآهن شلمچه - بصره طی سالهای گذشته با تاخیرهای متعددی همراه بوده است. از سال 1384 تا 1402، عملیات اجرایی این پروژه به دلایل مختلفی از جمله کمبود منابع مالی، تغییرات متعدد پیمانکاران ایرانی و برخی مخالفتها در عراق آغاز نشد و همین موضوع موجب شد یکی از مهمترین طرحهای اتصال ریلی ایران به کشورهای همسایه برای سالها در مرحله انتظار باقی بماند.
33 کیلومتر خط ریلی عراق هنوز آغاز نشده
با این حال، بر اساس اظهارات مقامات وزارت راه و شهرسازی، افتتاح پروژه راهآهن شلمچه - بصره برای اربعین سال 1405 هدفگذاری شده بود؛ اما با وجود این برنامهریزی، تاکنون صرفا عملیات مینروبی مسیر بهطور کامل به پایان رسیده است. در بخش تعهدات طرف ایرانی، احداث پل بازشوی 800 متری که محوریترین بخش این پروژه محسوب میشود، هنوز به اتمام نرسیده و در بخش تعهدات طرف عراقی نیز عملیات احداث 33 کیلومتر خط ریلی همچنان آغاز نشده است.
این در حالی است که تاخیر در تکمیل چنین پروژهای، صرفا به تعویق افتادن یک طرح عمرانی یا محدود شدن فرصتهای سفر زیارتی نیست، بلکه به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیتهای اقتصادی و تجاری کشور و تداوم وابستگی بیشتر به مسیرهای محدود حملونقل در شرایط بحرانی است. بهویژه آنکه تحولات اخیر نشان داد برخورداری از مسیرهای جایگزین و متنوع برای انتقال کالا، تا چه اندازه در حفظ جریان تجارت خارجی و جلوگیری از ایجاد اختلال در زنجیره تامین کشور اهمیت دارد.
تجربه محدودیتهای اخیر در مسیرهای دریایی نشان داد که پروژههای ریلی بینالمللی علاوه بر برخورداری از مزایای اقتصادی و تجاری، میتوانند در شرایط بحرانی نیز بهعنوان یک مسیر جایگزین و ظرفیت پشتیبان، بخشی از مشکلات ناشی از محدودیتهای حملونقل را کاهش دهند. بر همین اساس، راهآهن شلمچه - بصره باید فراتر از یک پروژه عمرانی یا طرحی برای تسهیل سفرهای اربعین دیده شود و جایگاه آن در امنیت اقتصادی، توسعه صادرات و تقویت ارتباطات منطقهای کشور مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین ضروری است مسيولان کشور با بهرهگیری از تجربه تحولات اخیر، موضوع تکمیل این پروژه را با جدیت بیشتری در دستور کار قرار دهند و از ظرفیت تعاملات سیاسی و اقتصادی با طرف عراقی برای تسریع در اجرای تعهدات دو کشور استفاده کنند.
در این مسیر، باید به طرف عراقی نشان داده شود که تکمیل خط آهن شلمچه - بصره صرفا مطالبه اقتصادی ایران نیست، بلکه ضرورتی مشترک برای تقویت امنیت اقتصادی، توسعه تجارت و افزایش تابآوری حملونقل در هر دو کشور به شمار میرود؛ ضرورتی که ایجاب میکند موانع اجرایی و اعتباری این پروژه هرچه سریعتر برطرف شود.









