به گزارش خبرنگار مهر، تشدید تنش‌های ژيوپلیتیکی و محدودیت‌های ایجادشده در تنگه هرمز، اهمیت توسعه مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل و ترانزیت را بیش از گذشته آشکار کرده است؛ در چنین شرایطی، راه‌آهن چابهار - زاهدان به‌عنوان یکی از پروژه‌های راهبردی کشور، می‌تواند نقش مهمی در تقویت امنیت اقتصادی، تسهیل تجارت خارجی و افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه‌ای ایفا کند؛ پروژه‌ای که با وجود پایان عملیات ریل‌گذاری، هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.
در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها تنها به تولید کالا و تامین منابع محدود نیست، بلکه دسترسی به کریدورهای امن، سریع و کم‌هزینه حمل‌ونقل نیز به یکی از مولفه‌های اصلی قدرت اقتصادی تبدیل شده است. توسعه شبکه‌های ریلی و اتصال بنادر به مسیرهای ترانزیتی بین‌المللی، فرصتی برای افزایش درآمدهای اقتصادی و کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک فراهم می‌کند.
در این میان، راه‌آهن چابهار - زاهدان با اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه ریلی کشور، از جایگاهی ویژه برخوردار است. این پروژه علاوه بر تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل، می‌تواند زمینه دسترسی ریلی به آب‌های آزاد و توسعه ظرفیت ترانزیتی ایران را فراهم کند. با این حال، باوجود وعده‌های پیشین برای تکمیل و بهره‌برداری از این خط ریلی، زمان‌بندی اجرای پروژه بار دیگر تغییر کرده است.
وعده بهره‌برداری به پایان سال 1405 موکول شد
هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، در اواسط سال 1404 از تکمیل راه‌آهن چابهار - زاهدان تا پایان همان سال خبر داده بود. همچنین، طبق وعده مسيولان، قرار بود این پروژه در بهار 1405 به بهره‌برداری رسمی برسد؛ با این حال، بازوند در اظهارات اخیر خود، زمان بهره‌برداری از این طرح را تا پایان سال 1405 اعلام کرده است.
معاون وزیر راه و شهرسازی با تشریح آخرین وضعیت پروژه اظهار کرد: عملیات ریل‌گذاری این مسیر در شهریورماه به پایان رسیده و در حال حاضر، جوشکاری ریل‌ها و اقدامات باقی‌مانده برای بهره‌برداری در حال انجام است.
وی با تاکید بر اهمیت راه‌آهن چابهار - زاهدان در تکمیل کریدور شمال - جنوب کشور گفت: اتصال زاهدان به چابهار یکی از حلقه‌های مفقوده این کریدور است و تکمیل آن، ارتباط شبکه ریلی کشور با آب‌های آزاد را برقرار خواهد کرد؛ موضوعی که در تقویت زیرساخت‌های لجستیکی و حمل‌ونقل کشور اهمیت دارد.
بازوند با اشاره به فعالیت حدود چهار هزار و 500 نفر در این پروژه افزود: عملیات اجرایی با جدیت دنبال می‌شود و از نظر تامین تجهیزات نیز مشکلی وجود ندارد.
راه‌آهن چابهار - زاهدان با اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه ریلی کشور، از جایگاهی ویژه برخوردار است. این پروژه علاوه بر تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل، می‌تواند زمینه دسترسی ریلی به آب‌های آزاد و توسعه ظرفیت ترانزیتی ایران را فراهم کند. با این حال، باوجود وعده‌های پیشین برای تکمیل و بهره‌برداری از این خط ریلی، زمان‌بندی اجرای پروژه بار دیگر تغییر کرده است
وی همچنین از ابلاغ چهار هزار میلیارد تومان اعتبار برای اجرای پروژه خبر داد و اظهار کرد: تامین منابع مالی طرح با تاکید ريیس‌جمهور و وزیر راه و شهرسازی در حال پیگیری است و اعتبار ابلاغ‌شده از محل منابع حاصل از فروش نفت و در چارچوب مجوزهای مربوط تامین خواهد شد.
مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور با اشاره به بخش باقی‌مانده مسیر تصریح کرد: حدود 480 کیلومتر از مسیر خاش تا چابهار باقی مانده بود که قرار است امسال تکمیل شود. با بهره‌برداری از این مسیر، اتصال شبکه ریلی کشور از دریای خزر به آب‌های آزاد برقرار خواهد شد.
با وجود پیشرفت اعلام‌شده در عملیات اجرایی، تغییر زمان‌بندی بهره‌برداری نشان می‌دهد که تحقق اهداف این پروژه همچنان به تکمیل اقدامات باقی‌مانده و تامین منابع مالی وابسته است. تاخیر در بهره‌برداری از چنین طرحی، علاوه بر عقب‌افتادن یک پروژه زیرساختی، می‌تواند بر زمان تحقق ظرفیت‌های اقتصادی و ترانزیتی آن نیز اثر بگذارد.
جنگ تحمیلی سوم و ضرورت توسعه مسیرهای جایگزین
تحولات ماه‌های اخیر و وقوع جنگ تحمیلی سوم، بار دیگر آسیب‌پذیری تجارت خارجی در برابر اختلال در مسیرهای راهبردی را برجسته کرده است. محدودیت تردد کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت حمل‌ونقل دریایی، اهمیت توسعه مسیرهای جایگزین زمینی و ریلی را دوچندان کرده است.
در چنین شرایطی، راه‌آهن چابهار - زاهدان فراتر از یک پروژه عمرانی، بخشی از زیرساخت موردنیاز برای تقویت تاب‌آوری اقتصادی کشور محسوب می‌شود. اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی می‌تواند امکان انتقال کالا به مقاصد داخلی و مسیرهای ترانزیتی را تسهیل کند و ظرفیت‌های بندر اقیانوسی ایران را برای ایفای نقش موثرتر در تجارت منطقه‌ای افزایش دهد.
البته توسعه حمل‌ونقل ریلی به‌تنهایی به معنای بی‌نیازی از مسیرهای دریایی نیست، بلکه می‌تواند با ایجاد تنوع در شیوه‌های جابه‌جایی کالا، وابستگی به یک مسیر یا شیوه حمل‌ونقل را کاهش دهد و انعطاف‌پذیری شبکه لجستیکی کشور را افزایش دهد.
رقابت منطقه‌ای بر سر کریدورهای ترانزیتی
هم‌زمان با تلاش ایران برای تکمیل زیرساخت‌های ریلی، کشورهای منطقه نیز سرمایه‌گذاری در بنادر، شبکه‌های ریلی و مسیرهای ترانزیتی را دنبال می‌کنند. توسعه کریدور میانی و مسیرهای ارتباطی جنوب آسیا، نمونه‌هایی از رقابت برای جذب جریان تجارت بین‌المللی و افزایش سهم از بازار ترانزیت هستند.
در چنین فضایی، تکمیل زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند در تقویت موقعیت ایران در شبکه ترانزیتی منطقه موثر باشد. راه‌آهن چابهار - زاهدان نیز با اتصال یکی از مهم‌ترین بنادر کشور به شبکه ریلی، ظرفیت گسترش مبادلات تجاری، تسهیل جابه‌جایی کالا و افزایش دسترسی به بازارهای منطقه‌ای را دارد.تکمیل زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند در تقویت موقعیت ایران در شبکه ترانزیتی منطقه موثر باشد. راه‌آهن چابهار - زاهدان نیز با اتصال یکی از مهم‌ترین بنادر کشور به شبکه ریلی، ظرفیت گسترش مبادلات تجاری، تسهیل جابه‌جایی کالا و افزایش دسترسی به بازارهای منطقه‌ای را دارد
با این حال، بهره‌مندی از این ظرفیت‌ها تنها به تکمیل خط ریلی محدود نیست و به توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، فراهم‌شدن امکان جابه‌جایی مستمر بار و هماهنگی میان بخش‌های مختلف حمل‌ونقل نیز وابسته است.
ضرورت عبور از وعده‌ها به بهره‌برداری
اکنون که به گفته مسيولان، عملیات ریل‌گذاری راه‌آهن چابهار - زاهدان به پایان رسیده است، تکمیل اقدامات باقی‌مانده و بهره‌برداری از این پروژه باید در کانون پیگیری‌های اجرایی قرار گیرد. تحقق این هدف می‌تواند زمینه افزایش ظرفیت ترانزیتی کشور، تقویت صادرات، توسعه منطقه‌ای و ارتقای کارآمدی شبکه حمل‌ونقل را فراهم کند.
در شرایطی که تحولات منطقه‌ای ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای تجارت خارجی را افزایش داده است، بهره‌برداری از راه‌آهن چابهار - زاهدان اهمیتی فراتر از تکمیل یک طرح عمرانی دارد. این پروژه می‌تواند با اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی کشور، بخشی از ظرفیت مغفول‌مانده ایران در حوزه ترانزیت بین‌المللی را فعال کند.
با این حال، معیار اصلی موفقیت این طرح، نه صرفا پایان ریل‌گذاری یا اعلام زمان‌های جدید برای افتتاح، بلکه بهره‌برداری عملیاتی و استفاده مستمر از ظرفیت آن در جابه‌جایی کالا خواهد بود؛ هدفی که تحقق آن می‌تواند جایگاه راه‌آهن چابهار - زاهدان را در تجارت خارجی و کریدورهای منطقه‌ای ایران تثبیت کند.
