نزدیک به 16 هزار کیلومتر خط آهن در کشور وجود دارد و 3600 کیلومتر پروژه ریلی جدید نیز تعریف شده است که 3000 کیلومتر آن در قالب کریدورها در دست ساخت است. از طرفی 4189 کیلومتر پروژه ریلی نیز در دست مطالعه قرار دارد و برخی طرحها نیز با وجود بهرهبرداری از فاز نخست، فازهای تکمیلی آنها در حال اجراست.
به گزارش ایسنا، تکمیل پروژههای نیمهتمام ریلی به دلیل اهمیت ریل برای ایران از منظر جغرافیایی، اقتصادی و راهبردی بسیار حايز اهمیت است، چراکه میتواند سهم ریل را در حمل و نقل بار و مسافر براساس آنچه در برنامه هفتم توسعه پیش بینی شده افزایش دهد.
تکمیل خطوط ریلی نیمهتمام سهم ایران در ترانزیت را افزایش میدهداز طرفی چون ایران در مسیر کریدورهای بینالمللی شمال - جنوب و شرق - غرب قرار دارد، تکمیل خطوط نیمهتمام ریلی و گلوگاهها باعث میشود زمان عبور کالا کاهش یابد، ظرفیت جابهجایی بالا رود و کشور سهم بیشتری از ترانزیت بار و جابهجایی مسافر داشته باشد.
همچنین این موضوع میتواند درآمدهای ارزی را تقویت کند، هزینه عبور بار را کاهش دهد، مشاغل مستقیم و غیر مستقیم ایجاد کند و منجر به توسعه منطقه نیز شود. از طرفی ساخت و تکمیل خطوط ریلی مزایای دیگری از جمله صرفهجویی در انرژی و کاهش آلایندگی، ارتقای امنیت و افزایش تقویت تولیدکنندگان داخلی را نیز به دنبال دارد.
تکمیل خطوط ریلی کلید رشد اقتصادی و جذب ترانزیت استهمانگونه که کارشناسان معتقدند تکمیل پروژههای ریلی صرفا یک اقدام عمرانی نیست، بلکه به نوعی سرمایهگذاری راهبردی برای افزایش بهرهوری اقتصاد، رشد صادرات، جذب ترانزیت منطقهای، کاهش هزینههای انرژی و بهبود کیفیت زندگی مردم است اما با این وجود، هنوز پروژههای بسیاری در کشور وجود دارد که سالهاست نیمهتمام مانده و به سرانجام نرسیده است.
راه آهن میانه - اردبیلیکی از این پروژهها، راه آهن میانه - اردبیل است؛ پروژههای که 20 سال از عمر آن میگذرد ولی هنوز به اتمام نرسیده است. البته گفته میشود در مراحل پایانی قرار دارد و نیمه اسفندماه به بهرهبرداری میرسد. این مسیر 175 کیلومتری با هدف اتصال اردبیل به شبکه ریلی کشور، اتصال مناطق شمال استان به راه آهن از طریق ساخت راه آهن پارس آباد- اردبیل، اتصال منطقه زرخیز دشت مغان به راه آهن، ایجاد یک کریدور ترانزیتی دیگر به سمت قفقاز و روسیه و اروپا، بسترسازی برای توسعه منطقه محروم اردبیل که به واسطه محاصره شدن در رشته کوه های مرتفع امکانات حمل و نقل آن محدود بوده و شرایط بروز استعدادهای بالقوه آن فراهم نیست، طراحی شده که سالانه میتواند 600 هزار مسافر و 2.5 میلیون تن بار جابهجا کند و در سال بیستم بهرهبرداری به ظرفیت 1.5 میلیون مسافر و چهار میلیون تن بار خواهد رسید.
راهآهن رشت - آستاراراهآهن رشت - آستارا نیز یکی دیگر از پروژههای نیمه تمام است که از 20 سال پیش کلید خورده است. این پروژه 162 کیلومتری یکی از حلقههای کلیدی اتصال شبکه ریلی ایران به اروپا، روسیه، قفقاز و آسیای میانه است و همچنین حلقه اتصال بخش شمالی کریدور شمال - جنوب به شمار میرود و شامل 9 ایستگاه صومعهسرا، ماسال، رضوانشهر، پرهسر، اسالم، لیسار، حویق، لوندویل و آستارا میشود و با بهرهبرداری از این مسیر ریلی، ظرفیت جابهجایی بار سالانه تا 15 میلیون تن افزایش خواهد یافت که علاوه بر کاهش فشار بر حملونقل جادهای باعث کاهش آلایندههای زیستمحیطی نیز میشود.
گفته میشود بهره برداری از این مسیر، افزون بر توسعه تجارت بینالمللی و افزایش ظرفیت ترانزیت کالا از کشور، ظرفیت گردشگری و حملونقل مسافری شمال کشور نیز افزایش مییابد.
راهآهن چابهار - زاهداناز دیگر خطوط نیمه تمام ریلی، راهآهن چابهار - زاهدان است که 12 سال از عمر آن میگذرد ولی هنوز به سرانجام نرسیده است؛ اگرچه براساس وعدههای داده شده تا پایان سال ریلگذاری آن به اتمام میرسد. راهآهن چابهار – زاهدان با هدف ایجاد کریدور شمال – جنوب در شرق کشور و اتصال بندر شهید بهشتی چابهار به شبکه ریلی کشور و بهرهمندی از مزایای ترانزیت ریلی کشور، از طریق اتصال آسیای میانه و افغانستان به آبهای آزاد اقیانوسی طراحی شد. این مسیر ریلی 634 کیلومتری در دو بخش شمالی و جنوبی تقسیمبندی شده که از چابهار آغاز و پس از عبور از نیکشهر، ایرانشهر و خاش به شهر زاهدان منتهی میشود.
تکمیل این مسیر ریلی و اتصال بندر شهید بهشتی چابهار (تنها بندر اقیانوسی کشور) به شبکه ریلی، دسترسی مردم چابهار، نیکشهر، ایرانشهر و خاش به شبکه ریلی کشور را فراهم میکند و همچنین زمینهساز بستر مناسب برای توسعه و رشد اقتصادی و صنایع بومی منطقه و مباحث پدافند غیرعامل است.
آن طور که معاون شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل اخیرا اعلام کرده در مجموع حدود 35 طرح به طول 10 هزار و 147 کیلومتر پروژه ریلی در دست اجرا قرار دارد که برای تکمیل تمامی این طرحها حدود 1600 همت منابع مالی نیاز است، در حالی که در سال 1404 تاکنون 30 همت تخصیص یافته است.
بنابر گفته خطیبی، با روند فعلی، تکمیل این پروژهها بهطور متوسط حدود 53 سال زمان خواهد برد که قابل قبول نیست و نیازمند راهکارهای جدید تامین مالی است.
البته این مقام مسيول عنوان کرده که بخشی از تامین مالی این کریدورها از محل استجازه مقام معظم رهبری انجام میشود، اما این منابع کافی نیست و لازم است از مدلها و روشهای دیگر نیز استفاده شود. از سوی دیگر، سرمایهگذاری در بخش ریلی سابقهای همچون توسعه آزادراهها ندارد و موضوعی نسبتا جدید است، اما ضرورتی اجتنابناپذیر محسوب میشود. صاحبان معادن و صنایع بزرگ در حوزه نفوذ پروژهها، بهویژه در بخشهایی که بار معدنی دارند، میتوانند نقش موثری ایفا کنند. همچنین شرکتهای تجاری داخلی و بینالمللی مرتبط با کالا، شرکتهای بزرگ حملونقل، شرکتهای پیمانکاری و حتی کشورهایی که در مسیر این کریدورها قرار دارند، میتوانند در تامین مالی و سرمایهگذاری مشارکت کنند.
