همزمان با ورود قیمت دلار در بازار آزاد به کانال 200 هزار تومان و افزایش فاصله آن با نرخ حواله دلار در مرکز مبادله، عبدالناصر همتی، ريیسکل بانک مرکزی، منشا بخش مهمی از التهاب بازار ارز را «هجمههای تبلیغاتی و جوسازی آمریکاییها» دانست. او با تاکید بر اینکه بانک مرکزی برای تامین ارز برنامه دارد، از تامین روزانه بهطور میانگین 175 میلیون دلار ارز از ابتدای سال خبر داد و اعلام کرد تا پایان سال 20 میلیارد دلار ارز برای بخش صنعت تامین خواهد شد.
به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بازار ارز در روزهای اخیر با رشد دوباره نرخ ارز مواجه شده است. قیمت دلار آمریکا در بازار آزاد وارد کانال 200 هزار تومان شده و در تازهترین معاملات به حدود 203 هزار تومان رسیده است. این افزایش در شرایطی اتفاق افتاده که مجموعهای از انتظارات تورمی، اخبار منطقهای و نگرانیهای مرتبط با ریسکهای جنگی و تحریمی، فضای بازار را تحتتاثیر قرار داده است.
همزمان، نرخ حواله دلار آمریکا در مرکز مبادله ارز و طلای ایران نیز به 157 هزار و 200 تومان افزایش یافته است. به این ترتیب، فاصله میان قیمت دلار در بازار آزاد و نرخ حواله دلار در مرکز مبادله به 45 هزار و 800 تومان رسیده؛ شکافی که اکنون به یکی از مهمترین موضوعات سیاستگذاری ارزی و یکی از عوامل موثر بر انتظارات فعالان اقتصادی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، لفاظی تازه مقامهای اقتصادی آمریکا نیز بر فضای روانی بازار اثر گذاشته است. به عنوان نمونه؛ در پی شکست واشنگتن در میدان جنگ نظامی علیه ایران، وزیر خزانه داری آمریکا با تکرار لفاظی ها که نشان دهنده هویت تجاوزکارانه این کشور است، ادعا کرد که بزرگترین حمله مالی تاریخ علیه ایران آغاز خواهد شد. اسکات بسنت همچنین در مصاحبه با شبکه سیانبیسی مدعی شده بود: «آمریکا با سختترین تحریمهای تاریخ، جمهوری اسلامی ایران را به سمت سقوط خواهد برد.»
رجزخوانی بسنت!اما امروز عبدالناصر همتی، ريیسکل بانک مرکزی، در واکنش به این اظهارات، تاکید کرد که بخش مهمی از تحریمها و فشارهای قابلاعمال علیه ایران پیشتر به اجرا درآمده و تهدیدهای اخیر، از نگاه او، حاوی ابزار فشار تعیینکننده و تازهای نیست. همتی در جمع کارآفرینان گفت: «وزیر خزانهداری آمریکا رجزخوانی میکند، اقدامی نمانده که انجام ندهند و تهدیدهای آنها بیاثر است.»
همتی: دیگر چه کاری مانده که انجام ندادهاید؟ريیسکل بانک مرکزی با مرور تجربه دور پیشین ریاستجمهوری دونالد ترامپ و اشاره به فشارهای اقتصادی آن دوره اظهار داشت: «آنها هر کاری میتوانستند تا امروز انجام دادهاند و ادعاهای اخیر، محدودیت و فشار تازهای ندارد که ما را به فروپاشی برساند.»
همتی برای توضیح ابعاد محدودیتهای ارزی در آن مقطع، درآمدهای نفتی و گازی دولت در سال 1399 را یادآوری کرد و گفت: «در سال 99 کل درآمد نفت و گاز دولت 7 میلیارد دلار بود. در آن شرایط که ترامپ روی کار بود ایستادگی کردیم و آن شرایط را گذراندیم و در حال حاضر نیز گذر خواهیم کرد.»
او افزود: «امروز دشمنان میگویند میخواهند تحریم صد درصدی را شروع کنند. به آنان میگوییم دیگر چه کاری مانده که انجام ندادهاید؟»
ريیسکل بانک مرکزی همچنین با تاکید بر اقدامات انجامشده برای مدیریت منابع ارزی گفت: «ما هم بیکار ننشستهایم. با برنامهریزی انجامشده مشکلی برای تامین ارز نداریم. هر کارآفرین هرچقدر اسکناس بخواهد تامین میکنیم.»
همتی در ادامه اظهار داشت: «فشار آمریکاییها نمیتواند ادامه پیدا کند. با اطلاع میگویم آنها بیشتر از ما نیاز دارند که این شرایط تمام شود.»
ريیسکل بانک مرکزی افزایش دلار را چگونه تحلیل میکند؟همتی در بخش دیگری از سخنان خود، افزایش قیمت دلار در بازار آزاد را متاثر از فضای روانی و تبلیغاتی دانست و گفت: «اقتصاد ایران از شرایط سخت عبور خواهد کرد؛ بر این باورم که بالا رفتن قیمتها در بازار ارز بر اساس هجمههای تبلیغاتی و جوسازی آمریکاییها است.»
این ارزیابی در حالی مطرح میشود که دلار در بازار آزاد به 203 هزار تومان رسیده و افزایش همزمان نرخها در بازار آزاد و مرکز مبادله، نگرانیهایی را درباره مسیر تورم، هزینه واردات و شرایط بنگاههای اقتصادی ایجاد کرده است.
ريیسکل بانک مرکزی با تاکید بر ضرورت ارايه تصویری صادقانه از وضعیت اقتصادی کشور گفت: «باید صادقانه با مردم صحبت کنیم. شرایطی که در 6 ماه گذشته داشتیم بسیار سخت بود، اما مجموعه دولت و کسانی که دستی بر آتش داشتند تلاش کردند با وجود مشکلات جدی مردم، جریان زندگی در کشور ادامه داشته باشد و تابآوری داشته باشیم. معتقدم با مردم باید صادقانه صحبت کنیم. این که عدهای از صحبتهای من در صداوسیما سوءاستفاده میکنند، انگیزه سیاسی دارند.»
او در ادامه میان پذیرش دشواریهای اقتصادی و تعبیر این وضعیت به فروپاشی تفاوت قايل شد و افزود: «سختی کشیدن با فروپاشی و آنچه آمریکا به دنبال آن است تفاوت دارد. صحبت کردن درباره مشکلات به معنی سیاهنمایی نیست و مردم شرایط کشور را بهخوبی درک میکنند.»
همتی همچنین تاکید کرد: «در شرایط بسیار سختی به سر میبریم، اما تلاش میکنیم شرایط اقتصادی کشور را باثبات کنیم. تحمل سختی با فروپاشی و چیزی که آمریکا دنبال آن است فرق دارد. وقتی از سختیها صحبت میکنیم، عدهای میگویند شما دل مردم را خالی میکنید، در حالی که مردم باید بدانند که سختیهایشان را درک میکنیم.»
شکاف 45 هزار و 800 تومانی دلار موقتی است؟یکی از مهمترین محورهای سخنان ريیسکل بانک مرکزی، افزایش فاصله میان نرخ ارز در بازار آزاد و مرکز مبادله بود. براساس نرخهای اعلامشده، دلار آزاد 203 هزار تومان قیمت دارد، در حالی که نرخ حواله دلار در مرکز مبادله 157 هزار و 200 تومان است.
این ارقام از اختلاف 45 هزار و 800 تومانی میان دو نرخ حکایت دارد. به بیان دیگر، قیمت دلار در بازار آزاد حدود 29 درصد بالاتر از نرخ حواله دلار در مرکز مبادله قرار گرفته است.
همتی با موقتی دانستن این فاصله اظهار داشت: «در مورد فاصله نرخ ارز در بازار نیز معتقدم افزایش این فاصله موقتی است و نباید به دلیل نوسانات کوتاهمدت، مسیر سیاستهای ارزی را تغییر دهیم. من نسبت به آینده اقتصاد خوشبین هستم و معتقدم بسیاری از مشکلات موجود قابل حل است. از ابتدای سال تاکنون بهطور میانگین روزانه 175 میلیون دلار ارز تامین کردهایم.»
بر این اساس، ريیسکل بانک مرکزی معتقد است افزایش فعلی شکاف ارزی نباید به تغییر مسیر سیاستگذاری منجر شود. با این حال، تداوم این فاصله میتواند بر انتظارات تورمی، تصمیمهای تجاری و رفتار واردکنندگان و صادرکنندگان اثر بگذارد؛ بنابراین، مدتزمان ماندگاری شکاف و توان بانک مرکزی برای کاهش آن، معیاری مهم برای ارزیابی سیاست ارزی خواهد بود.
دپوی ارز از بهمنماه برای تامین معیشتهمتی در ادامه از اقدامات پیشگیرانه بانک مرکزی برای تامین ارز کالاها و نیازهای معیشتی خبر داد و گفت: «از بهمنماه پیشبینی جنگ را کردیم و ارز دپو کردیم تا بتوانیم معیشت مردم را تامین کنیم و در همینباره نیز به مقام معظم رهبری نامه نوشتم.» او همچنین اعلام کرد: «20 میلیارد دلار برای صنعت تا پایان سال تامین ارز انجام خواهیم داد.»
این رقم در کنار ادعای تامین میانگین روزانه 175 میلیون دلار ارز، مهمترین بخش کمی سخنان ريیسکل بانک مرکزی محسوب میشود. با این حال، نتیجه عملی این سیاستها در بازار، به چگونگی تخصیص منابع، سرعت دسترسی بنگاهها به ارز و تاثیر آن بر کاهش فاصله نرخ رسمی و آزاد بستگی دارد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا بانک مرکزی خواهد توانست با تداوم عرضه ارز و مدیریت انتظارات، دلار را از کانال 200 هزار تومان عقب براند و شکاف 45 هزار و 800 تومانی را کاهش دهد؟ پاسخ این پرسش، تنها در اظهارات رسمی مشخص نخواهد شد؛ بلکه باید در روند قیمتها، دسترسی واقعی فعالان اقتصادی به ارز و کاهش پایدار فاصله میان بازار آزاد و مرکز مبادله مشاهده شود، با این حال نکته مهم پیرامون این روزهای بازار، ریسک بالای خرید و فروش ارز توسط افرادی که تجربه ای در این بازار پرریسک ندارند و باید هشدار درباره ورود هیجانی به بازار ارز را جدی بگیرند، چراکه همان عاملی که امروز قیمتها را به قلههای تاریخی رسانده، میتواند در صورت تغییر انتظارات، مسیر بازار را بهسرعت معکوس کند.
