به گزارش خبرنگار مهر ، بررسی عملکرد شرکت ملی نفت ایران از آغاز فعالیت دولت چهاردهم نشان میدهد که جریان تولید نفت خام کشور، با وجود مجموعهای از محدودیتهای فنی، فرآورشی، تحریمهای بینالمللی و حتی شرایط خطیر امنیتی و جنگی، روندی پیوسته رو به رشد را تجربه کرده و در مقاطعی به رکوردهایی دست یافته است که در سالهای اخیر کمسابقه بودهاند. شریان حیاتی انرژی ایران در این دوره نهتنها متوقف نشد، بلکه با تدابیر ویژه مدیریتی، حفظ پایداری زنجیره انتقال و بهرهگیری از توان کارشناسان داخلی، مسیر توسعه، جهش ظرفیت و استمرار صادرات را با استحکام ادامه داد. این دستاورد بیش از آنکه تنها یک رکورد آماری زودگذر باشد، نتیجه پیادهسازی همزمان طرحهای توسعهای، اجرای تعمیرات اساسی چاهها و رفع گلوگاههای فرآورشی در میادین مختلف نفتی کشور است.
بر اساس دادههای رسمی عملیاتی، متوسط تولید نفت خام در سال 1403 با افزایشی نزدیک به 200 هزار بشکه در روز نسبت به گذشته همراه شد و نرخ تحقق برنامههای مصوب تولید را به 96 درصد رساند. این روند افزایشی با تکیه بر راهبرد صیانت از مخازن و افزایش توان عملیاتی ادامه یافت؛ بهطوریکه تولید نفت خام در دیماه 1404 نسبت به نقطه آغازین دولت چهاردهم حدود 230 هزار بشکه در روز افزایش یافت. در ششم دیماه همان سال نیز با ثبت نقطهای قابل توجه، بالاترین رکورد تولید نفت خام کشور از نیمه دوم سال 1397 به ثبت رسید. در مجموع، متوسط تولید سالانه در سال 1404 در مقایسه با سال پیش از آن رشد مناسبی را ثبت کرد و درصد تحقق برنامه تولید نیز با ارتقایی چشمگیر از 96 درصد در سال 1403 به 97 درصد در سال 1404 رسید؛ آماری که کارآمدی راهبردهای کلان بالادستی نفت را تایید میکند.
احیای ظرفیتها از توسعه چاههای جدید تا رفع گلوگاههای فرآورشی
بخش مهمی از رشد تولید نفت خام در دولت چهاردهم، حاصل توسعه، حفاری و راهاندازی چاههای جدید در میادین مشترک و مستقل بوده است. در میدان مشترک آزادگان جنوبی، با حفاری و بهرهبرداری از 28 حلقه چاه جدید توسعهای، افزایشی در حدود 51 هزار بشکه در روز محقق شد. در میادین سپهر و جفیر نیز متخصصان داخلی موفق شدند با حفاری و راهاندازی هشت حلقه چاه جدید و نصب سه دستگاه پمپ درونچاهی، نزدیک به 30 هزار بشکه در روز به توان تولیدی کشور بیفزایند. در میدان دارخوین، راهاندازی دو حلقه چاه جدید در کنار تعمیر و بازگرداندن یک حلقه چاه، رشد 17 هزار بشکهای تولید را رقم زد. همچنین در میدان مشترک یادآوران، ورود دو حلقه چاه جدید به مدار و احداث خط لوله 12 اینچ از منیفولد کوشک به واحد فرآورش مرکزی (CTEP)، حدود 10 هزار بشکه در روز به ظرفیت تولید نفت اضافه کرد. در کنار این موارد، میدان دهلران با راهاندازی سه حلقه چاه جدید شاهد افزایش سه هزار بشکهای بود و در میدان خشت نیز چهار حلقه چاه پس از سالها به مدار تولید بازگشت.
با این حال، تمامی افزایش ظرفیت محققشده صرفا ناشی از حفر چاههای جدید نبوده، بلکه بخش قابلتوجهی از این دستاورد حاصل اجرای دقیق خدمات فنی، بازگرداندن ظرفیتهای غیرفعال و رفع موانع گلوگاهی بوده است. انجام خدمات تعمیری، ترمیمی و توسعهای بر روی چاههای موجود به تنهایی ظرفیتی معادل 49 هزار بشکه در روز را احیا کرد. در همین چارچوب، در میدان نفتی یاران اقداماتی نظیر نصب، تعویض و راهاندازی 12 دستگاه پمپ درونچاهی انجام پذیرفت؛ در میدان منصورآباد اصلاح خطوط لوله جریانی و بازگشایی تعدادی از چاههای بسته در دستور کار قرار گرفت و در میدان قلعهنار با ارتقای پمپهای انتقال، بخشهای ارزشمندی از توان تولید نفت صیانتی کشور به چرخه بازگشت.
زنجیره پشتیبان تولید از تاسیسات سطحالارضی تا مدیریت خطوط لوله
دستیابی به اهداف تولیدی بدون ایجاد زیرساختهای فرآورشی و تسهیل انتقال نفت ناممکن بود؛ از این رو بخش دیگری از برنامههای کلیدی شرکت ملی نفت ایران در این دوره، به رفع محدودیتهای فرآورشی و نمکزدایی اختصاص یافت. اصلاح ساختاری واحد بهرهبرداری و نمکزدایی چشمهخوش، راهاندازی تاسیسات نمکزدایی متمرکز اهواز و ارتقای ظرفیت پردازش واحدهای اهواز 1، 2 و 4 در کنار افزایش ظرفیت کارخانه نمکزدایی مارون 5، نقش محوری در پذیرش نفت خام میادین ایفا کردند. همچنین احداث و بهرهبرداری از خطوط انتقال نفت نمکی در مناطق رامشیر، منصوری و اهواز موجب شد تا ظرفیتهای بالقوه تولید به نفت تجاری و استاندارد تبدیل شوند.
علاوه بر موارد فوق، اقداماتی راهبردی نظیر تعمیر بخشهای فرسوده خط لوله گاز احیای میدان آغاجاری، تعمیر و راهاندازی مجدد پمپهای انتقال نفت خام در میدان نرگسی و تکمیل بخشهایی از پروژه EPCD در میدان نفتی فروزان به سرانجام رسید. این مجموعه اقدامات یکپارچه فنی در گستره وسیعی از میادین خشکی و دریایی، اثبات میکند که افزایش خروجی نفت کشور محصول یک برنامه مقطعی نبوده، بلکه از مدیریت هماهنگ و مداخلات فنی دقیق در تمامی ارکان زنجیره از سرچاه تا مبادی پالایشگاهی و پایانههای صادراتی سرچشمه گرفته است.
تابآوری صنعت نفت در کوران جنگ، تحریم و محاصره دریایی
اهمیت این جهش عملکردی زمانی دوچندان میشود که فضای حاکم بر سال 1404 و مواجهه کشور با بحرانهای خطیر ژيوپلیتیک و نظامی مورد توجه قرار گیرد. وقوع دو رخداد جنگی سنگین به فاصله کمتر از 9 ماه، از جمله بحران جنگ 12 روزه و شرایط دشوار پس از آن، فعالیتهای صنعتی و اقتصادی کشور را در معرض تنشهای جدی قرار داد. در صنعت بالادستی نفت، فشارهای ناشی از وضعیت جنگی، اعمال محاصره دریایی و الزام حیاتی به مدیریت موجودی مخازن ذخیرهسازی، تصمیمگیری درباره نرخ تولید روزانه را به معادلهای فوقالعاده حساس و پیچیده تبدیل کرد.
در طول این مقطع حساس، اتخاذ تدابیر پدافند غیرعامل و حفظ تعادل پویا میان نرخ استخراج، گنجایش مخازن در جزیره خارک و سایر پایانهها، مسیرهای جایگزین خطوط انتقال و کاهش مخاطرات عملیاتی با درایت به مرحله اجرا درآمد. با آغاز محاصره دریایی، میزان تولید متناسب با شرایط اضطراری تعدیل و مدیریت شد و در طول دوره 60 روزه محاصره، متوسط تولید کماکان در سطحی پایدار و منطبق بر مدیریت بحران حفظ گردید تا پایداری شبکه و تاسیسات فرآیندی دچار آسیب ساختاری نشود. با خروج از شرایط حاد محاصره دریایی و برقراری مجدد بارگیری نفتکشها، تولید بلافاصله با انعطافپذیری کامل روندی صعودی به خود گرفت.
مدیریت هوشمندانه تولید در روزهای سخت نشان داد که تنظیم آگاهانه نرخ جریان نفت، صیانت از ساختار مخازن، جلوگیری از انباشت ریسک در بنادر و حفظ سلامت تاسیسات راهبردی، اصلیترین ابزار بقا و تابآوری صنعت نفت به شمار میرود. همبستگی میان کادرهای مهندسی، ترابری دریایی و نیروهای عملیاتی در سکوهای خلیج فارس و مناطق نفت آسیب ساختاری نشود. با خروج از شرایط حاد محاصره دریایی و برقراری مجدد بارگیری نفتکشها، تولید بلافاصله با انعطافپذیری کامل روندی صعودی به خود گرفت.
مدیریت هوشمندانه تولید در روزهای سخت نشان داد که تنظیم آگاهانه نرخ جریان نفت، صیانت از ساختار مخازن، جلوگیری از انباشت ریسک در بنادر و حفظ سلامت تاسیسات راهبردی، اصلیترین ابزار بقا و تابآوری صنعت نفت به شمار میرود. همبستگی میان کادرهای مهندسی، ترابری دریایی و نیروهای عملیاتی در سکوهای خلیج فارس و مناطق نفتخیز، توطيه دشمنان برای ایجاد اختلال در تراز انرژی و درآمدهای ارزی کشور را خنثی کرد و نشان داد صنعت نفت ایران تحت شدیدترین تکانهها نیز تسلیمناپذیر باقی میماند.
