به گزارش خبرنگار مهر، محمدعلی دهقان دهنوی، ريیس سازمان توسعه تجارت ایران، امروز در رویداد «هفت روز با صادرات» با محوریت شرکت‌های مدیریت صادرات (EMC) در اتاق بازرگانی تهران، بر ضرورت توسعه سازوکارهای تخصصی برای افزایش توان رقابتی صادرکنندگان تاکید کرد و با اشاره به فاصله عملکرد صادراتی ایران با ظرفیت‌های اقتصادی کشور گفت: با وجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه صادرات غیرنفتی، همچنان امکان افزایش حجم و ارزش صادرات وجود دارد و استفاده از توان شرکت‌های مدیریت صادرات می‌تواند زمینه حضور موثرتر کالاهای ایرانی در بازارهای بین‌المللی را فراهم کند.
ظرفیت صادراتی ایران فراتر از عملکرد فعلی است
وی با اشاره به عملکرد صادرات غیرنفتی کشور در سال گذشته افزود: ارزش صادرات غیرنفتی ایران به حدود 52 میلیارد دلار رسید؛ رقمی که به‌طور متوسط معادل یک میلیارد دلار صادرات در هفته است.
دهقان دهنوی با مقایسه این رقم با عملکرد صادراتی ترکیه اظهار کرد: صادرات کالایی ترکیه حدود 350 میلیارد دلار است و این کشور به‌طور متوسط روزانه نزدیک به یک میلیارد دلار صادرات دارد. این مقایسه نشان می‌دهد ایران برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی خود و افزایش سهم در تجارت جهانی به برنامه‌ریزی موثرتری نیاز دارد.
وی منابع نفت و گاز، انرژی، معادن، امکان توسعه زنجیره‌های تولید و ارزش افزوده و همچنین نیروی انسانی متخصص و کارآفرین را از مزیت‌های اقتصادی کشور برشمرد و تاکید کرد: ظرفیت صادراتی ایران به سطح فعلی محدود نیست.
ارزش پایین کالاهای صادراتی؛ چالشی در مسیر توسعه تجارت خارجی
دهقان دهنوی با اشاره به پایین بودن ارزش واحد صادراتی ایران گفت: متوسط ارزش هر تن کالای صادراتی کشور در سال‌های مختلف حدود 300 تا 400 دلار بوده است؛ درحالی‌که متوسط ارزش هر تن کالای وارداتی معمولا به حدود 2 هزار دلار می‌رسد.
به گفته وی، این اختلاف نشان‌دهنده سهم قابل‌توجه کالاهای دارای ارزش افزوده پایین در سبد صادراتی کشور است. در برخی موارد، محصولات ایرانی پس از انجام مراحل فرآوری در کشورهای دیگر با ارزشی چندبرابر به بازار عرضه می‌شوند؛ درحالی‌که امکان انجام بخشی از این فرآیندها در داخل کشور وجود دارد.
ريیس سازمان توسعه تجارت تاکید کرد: توسعه صادرات نباید صرفا بر افزایش حجم فروش خارجی متمرکز باشد، بلکه تکمیل زنجیره ارزش، فرآوری محصولات و افزایش ارزش افزوده کالاهای صادراتی نیز باید در اولویت قرار گیرد.
همکاری بنگاه‌ها چگونه هزینه ورود به بازارهای جهانی را کاهش می‌دهد؟
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به ضرورت همکاری میان بنگاه‌های اقتصادی، کنسرسیوم‌های صادراتی و شرکت‌های مدیریت صادرات را از ابزارهای مهم تقویت حضور تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای خارجی دانست.
وی توضیح داد: یکی از شکل‌های همکاری اقتصادی، مشارکت بنگاه‌هایی است که ظرفیت‌ها و نیازهای مشابهی دارند. در حوزه صادرات، این همکاری می‌تواند در قالب کنسرسیوم‌های صادراتی شکل بگیرد و هزینه‌های ورود به بازارهای جدید را کاهش دهد.
معاون وزیر صمت برای تشریح این موضوع به هزینه تحقیقات بازار اشاره کرد و گفت: اگر انجام یک تحقیق بازار تخصصی 200 هزار دلار هزینه داشته باشد، مشارکت 10 بنگاه این هزینه را به 20 هزار دلار برای هر بنگاه کاهش می‌دهد. در صورت مشارکت 20 بنگاه، سهم هر یک به 10 هزار دلار و با مشارکت 200 بنگاه، به هزار دلار می‌رسد.
به گفته وی، چنین همکاری‌هایی امکان دسترسی بنگاه‌های کوچک به اطلاعات تخصصی بازار را فراهم می‌کند و در مراحل بعدی می‌تواند به ایجاد برند مشترک، تنظیم توافق‌های همکاری و تدوین قواعدی برای جلوگیری از رقابت مخرب میان اعضا منجر شود.
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران در ادامه، شرکت‌های مدیریت صادرات را نمونه‌ای از همکاری میان مجموعه‌هایی با توانمندی‌های متفاوت دانست و افزود: این شرکت‌ها می‌توانند با اتکا به دانش تخصصی، تجربه تجاری و ارتباطات بین‌المللی خود، به چندین بنگاه کوچک و متوسط برای ورود به بازارهای هدف خدمات ارايه دهند.
دهقان دهنوی با تاکید بر ضرورت ارتقای کیفیت خدمات این شرکت‌ها گفت: صرف ثبت یک شرکت با عنوان مدیریت صادرات برای ارايه خدمات حرفه‌ای کافی نیست. چنین مجموعه‌ای باید درباره بازارها و کالاهای تخصصی خود شناخت، تجربه و ارتباطات موثر داشته باشد و بتواند مسیر ورود بنگاه‌ها به بازار هدف را هموار کند.
رتبه‌بندی تخصصی شرکت‌های صادراتی در دستور کار قرار گرفت
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران از بازنگری دستورالعمل رتبه‌بندی شرکت‌های مدیریت صادرات با هدف ارزیابی دقیق‌تر توانمندی‌های واقعی این مجموعه‌ها خبر داد و گفت: در چارچوب این بازنگری، رتبه‌بندی شرکت‌ها بر مبنای توانایی آنها در ارايه خدمات تخصصی به بنگاه‌های اقتصادی انجام می‌شود. بر همین اساس، تعداد شرکت‌های دارای رتبه یک محدودتر شده، اما امکان فعالیت و ارتقای جایگاه برای سایر شرکت‌ها همچنان وجود دارد.
دهقان دهنوی افزود: شرکت‌هایی که در رتبه‌های پایین‌تر قرار می‌گیرند، می‌توانند فعالیت خود را آغاز کنند، توان تخصصی خود را توسعه دهند و به‌تدریج به رتبه‌های بالاتر دست یابند.
وی تعیین کشورهای هدف و حوزه‌های کالایی تخصصی را از دیگر محورهای این برنامه عنوان کرد و گفت: شرکت‌های مدیریت صادرات باید مشخص کنند در کدام بازارها از شناخت، ارتباطات و ظرفیت کافی برخوردارند و در چه حوزه‌هایی می‌توانند خدمات حرفه‌ای ارايه دهند.
به گفته ريیس سازمان توسعه تجارت، این رویکرد علاوه بر ساماندهی شرکت‌های موجود، می‌تواند زمینه ورود مجموعه‌های توانمند جدید به کسب‌وکار مدیریت صادرات را نیز فراهم کند.
رقابت قیمتی و افت کیفیت؛ تهدیدی برای اعتبار محصولات ایرانی
دهقان دهنوی یکی از چالش‌های صادرات کشور را فعالیت غیرحرفه‌ای برخی صادرکنندگان دانست و گفت: عرضه کالاهای بی‌کیفیت، کاهش غیرمنطقی قیمت‌ها و نگاه کوتاه‌مدت به بازار می‌تواند به اعتبار محصولات و برندهای ایرانی در بازارهای خارجی آسیب بزند.
وی افزود: برخی فعالان اقتصادی بدون برنامه مشخص برای حضور مستمر در بازارهای هدف، صرفا به دنبال فروش مقطعی محصولات هستند؛ رویکردی که در صورت تداوم می‌تواند اعتماد خریداران خارجی را کاهش دهد.
ريیس سازمان توسعه تجارت تاکید کرد: استفاده از ظرفیت شرکت‌های مدیریت صادرات و کنسرسیوم‌های صادراتی می‌تواند به هدایت بنگاه‌های کم‌تجربه، تقویت رقابت سالم و جلوگیری از تخریب بازارهای هدف کمک کند.
وی با اشاره به تجربه برخی بازارهای صادراتی، به‌ویژه در حوزه محصولات کشاورزی، اظهار کرد: در مواردی، عرضه حجم بالای محصول در یک بازه زمانی باعث شده قیمت فروش کالای صادراتی ایران در بازار مقصد حتی از قیمت داخلی آن پایین‌تر برود.
به گفته وی، تشکل‌های صادراتی باید در مدیریت عرضه، حفظ مشتریان و جلوگیری از افت اعتبار محصولات ایرانی نقش موثرتری ایفا کنند.
آمادگی بنگاه‌ها برای صادرات زیر ذره‌بین سازمان توسعه تجارت
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران از برنامه‌ریزی برای اجرای شاخص آمادگی صادراتی (Export Readiness) خبر داد؛ شاخصی که قرار است میزان آمادگی بنگاه‌های اقتصادی برای فعالیت حرفه‌ای در بازارهای بین‌المللی را ارزیابی کند.
دهقان دهنوی توضیح داد: این ارزیابی می‌تواند از بررسی الزامات اولیه آغاز شود؛ از جمله اینکه آیا محصول دارای کاتالوگ، بروشور، مشخصات فنی و استانداردهای مشخص است یا خیر. برخورداری از وب‌سایت، بخش بازرگانی بین‌الملل، اطلاعات تماس و زیرساخت‌های لازم برای فعالیت تجاری نیز می‌تواند در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: این شاخص در مراحل پیشرفته‌تر می‌تواند معیارهای دقیق‌تری برای سنجش توانمندی بنگاه‌ها و تعیین حداقل الزامات حضور حرفه‌ای در بازارهای خارجی ارايه دهد.
ريیس سازمان توسعه تجارت تاکید کرد: هدف از اجرای این برنامه، ممنوعیت ناگهانی فعالیت صادرکنندگان نیست، بلکه رویکرد اصلی، اجرای تدریجی و تشویقی نظام ارزیابی است.
به گفته وی، بنگاه‌هایی که هنوز آمادگی کافی برای صادرات مستقل ندارند، می‌توانند از طریق همکاری با شرکت‌های مدیریت صادرات یا کنسرسیوم‌ها وارد بازارهای خارجی شوند و به‌مرور توانمندی‌های خود را افزایش دهند.
19 رایزن بازرگانی داریم
دهقان دهنوی با اشاره به امکان پیوند دادن شاخص آمادگی صادراتی به خدمات حمایتی گفت: خدمات رایزنان بازرگانی، مراکز تجاری و مشوق‌های صادراتی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند بر اساس سطح آمادگی و ظرفیت بنگاه‌ها ساماندهی شوند.
وی با بیان اینکه سازمان توسعه تجارت در حدود 18 تا 19 کشور رایزن بازرگانی دارد، افزود: ارزیابی آمادگی صادراتی می‌تواند به استفاده موثرتر از ظرفیت رایزنان و هدایت خدمات تخصصی به سمت بنگاه‌های متناسب با این خدمات کمک کند.
ريیس سازمان توسعه تجارت همچنین تقویت منابع مشوق‌های صادراتی و هماهنگی میان دستگاه‌های ارايه‌دهنده حمایت‌ها را از الزامات ایجاد یک نظام تشویقی موثر دانست.
به گفته وی، چنین رویکردی می‌تواند بنگاه‌ها را به ایجاد زیرساخت‌های لازم، افزایش آمادگی صادراتی و حرکت به سمت فعالیت حرفه‌ای‌تر در بازارهای جهانی ترغیب کند.
مدیریت صادرات؛ کسب‌وکاری با ظرفیت درآمدزایی و توسعه بازار
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران با دعوت از مجموعه‌های توانمند برای ورود به حوزه مدیریت صادرات گفت: شرکت‌هایی که در کشورهای هدف از شناخت بازار، ارتباطات تجاری و ظرفیت لازم برای توسعه فروش محصولات ایرانی برخوردارند، می‌توانند این فعالیت را به‌عنوان یک کسب‌وکار مستقل دنبال کنند.
دهقان دهنوی با اشاره به منافع اقتصادی این حوزه اظهار کرد: یک شرکت مدیریت صادرات می‌تواند به‌جای سرمایه‌گذاری مستقیم برای ایجاد چندین کارخانه، خدمات تخصصی خود را به تولیدکنندگان موجود ارايه دهد و با فراهم کردن بازار فروش برای محصولات آنها، در منافع اقتصادی حاصل از این فعالیت سهیم شود.
وی افزود: این الگو می‌تواند ضمن کمک به توسعه صادرات کشور، فرصت‌های تازه‌ای برای فعالیت اقتصادی شرکت‌های تخصصی ایجاد کند.
ريیس سازمان توسعه تجارت تاکید کرد: این سازمان نیز در چارچوب برنامه‌های پیش‌بینی‌شده، حمایت از شرکت‌های مدیریت صادرات را ادامه خواهد داد و تلاش می‌کند تولیدکنندگان کوچک، صادرکنندگان دارای ظرفیت محدود و بازرگانان متقاضی ورود به بازارهای جدید را به استفاده از خدمات این شرکت‌ها هدایت کند.
بازارهای ازدست‌رفته؛ ضرورت بازنگری در راهبردهای صادراتی
دهقان دهنوی با اشاره به دشواری‌های موجود در مسیر تجارت خارجی گفت: محدودیت‌های اقتصادی و فشارهای خارجی، هزینه فعالیت صادرکنندگان را افزایش داده و دسترسی به برخی بازارها و مسیرهای انتقال کالا را دشوارتر کرده است.
وی افزود: در چنین شرایطی، شرکت‌های مدیریت صادرات باید با شناسایی مسیرهای جایگزین، توسعه روش‌های جدید انتقال کالا و ارايه راهکارهای عملیاتی برای حفظ مشتریان، نقش پررنگ‌تری در صیانت از بازارهای صادراتی ایفا کنند.
ريیس سازمان توسعه تجارت با اشاره به وضعیت برخی محصولات کشاورزی اظهار کرد: در بخشی از این محصولات، سهم قابل‌توجهی از بازار کشورهای جنوب خلیج فارس از دست رفته است؛ موضوعی که مشکلاتی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده و در برخی موارد، قیمت فروش محصول را به کمتر از هزینه تولید رسانده است.
وی تاکید کرد: شناسایی بازارهای جایگزین، توسعه بازارهای موجود و یافتن مسیرهای تازه عرضه می‌تواند به کاهش مشکلات تولیدکنندگان و جلوگیری از انباشت محصولات فروش‌نرفته کمک کند.
توسعه بازارهای جایگزین برای حمایت از تولیدکنندگان
ريیس سازمان توسعه تجارت ایران در پایان، حفظ بازارهای صادراتی را یکی از اولویت‌های اصلی کشور دانست و گفت: برای حفظ هر دلار صادرات در هر کشور باید برنامه مشخصی داشت و تلاش کرد میزان فروش در بازارهای هدف افزایش یابد.
دهقان دهنوی تاکید کرد: شرکت‌های مدیریت صادرات و صادرکنندگان بزرگ می‌توانند با شناسایی فرصت‌های جدید، توسعه ارتباطات تجاری و ارايه راهکارهای ابتکاری، در حفظ بازارهای موجود و گسترش حضور کالاهای ایرانی در بازارهای بین‌المللی نقش موثری ایفا کنند.
