بازار ارز در شرایطی با نوسان‌های فزاینده مواجه است که همزمان فشار تحریم‌ها، محدودیت منابع ارزی و شرایط جنگی، سیاستگذار را با مسيله دشوار نحوه تخصیص ارز مواجه کرده است. فاصله قابل توجه میان نرخ ارز مبادله‌ای و بازار آزاد نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده و این پرسش را مطرح کرده که منابع محدود ارزی باید با چه اولویتی به بخش‌های مختلف اقتصاد اختصاص پیدا کند.
کمال سیدعلی، معاون پیشین بانک مرکزی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین معتقد است در چنین شرایطی، اولویت‌بندی تخصیص ارز نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ به‌ویژه در حوزه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای حیاتی کشور. او در عین حال معتقد است نرخ فعلی ارز با ظرفیت اقتصاد ایران همخوانی ندارد و سیاستگذار باید برای ایجاد تعادل در بازار، همزمان بازار ارز و بازارهای موازی را در نظر بگیرد.
اولویت‌بندی ارز در شرایط جنگ و محاصره اجتناب‌ناپذیر است
کمال سیدعلی، معاون پیشین بانک مرکزی، با اشاره به شرایط جدید اقتصاد ایران می‌گوید تشدید تحریم‌ها، محاصره دریایی و محدودیت منابع ارزی، ضرورت اولویت‌بندی در تخصیص ارز را بیش از گذشته نمایان کرده است.
او در گفت‌وگو با خبرآنلاین با اشاره به فاصله حدود 100 هزار تومانی میان نرخ ارز مبادله‌ای و بازار آزاد اظهار کرد: در شرایطی که منابع ارزی محدود شده، باید نیازهای کشور را اولویت‌بندی کرد. به‌ویژه کالاهای اساسی، دارو و حتی نیازهای نظامی در شرایط فعلی باید در اولویت تامین قرار بگیرند.
به گفته وی، البته هدف این نیست که سایر کالاها وارد کشور نشوند، بلکه در شرایط محدودیت منابع باید مشخص شود کدام نیازها اهمیت بیشتری دارند.
سیدعلی با یادآوری سابقه اولویت‌بندی ارزی در کشور گفت: «قبلا اولویت‌بندی 10گانه هم داشتیم و بسته به شرایط، اولویت‌بندی تغییر می‌کرد.»
او تاکید کرد که شرایط جنگی و محدودیت‌های ناشی از تحریم و محاصره، چنین اولویت‌بندی‌ای را اجتناب‌ناپذیر کرده است و دستگاه‌های اقتصادی دولت نیز باید خود را با این محدودیت‌ها هماهنگ کنند.
معاون پیشین بانک مرکزی ادامه داد: بخش بازرگانی کشور، شامل وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی و سایر نهادهای مرتبط، باید اقدامات خود را با منابع ارزی موجود و محدودیت‌های فعلی منطبق کنند تا نیازهای کشور بر اساس میزان اهمیت تامین شود. همکاری این دستگاه‌ها با بانک مرکزی نیز برای مدیریت منابع ارزی ضروری است.
دلار 270 هزار تومانی خارج از کشش اقتصاد ایران است
سیدعلی در ادامه با اشاره به نرخ‌های فعلی ارز، معتقد است قیمت کنونی دلار با ظرفیت اقتصاد ایران همخوانی ندارد.
او گفت: «مطمين باشید با ارز 270 هزار تومانی، تولید برای صنایع ما مقرون‌به‌صرفه نیست.»
به گفته وی، ممکن است بخشی از نیازهای کشور در داخل تولید شود و این مسيله حتی بتواند در برخی بخش‌ها آثار مثبتی بر تولید داشته باشد، اما اقتصاد ایران در شرایط فعلی حتی برای تامین کالاهای واسطه‌ای مورد نیاز صنایع نیز با محدودیت مواجه است.
سیدعلی تاکید کرد: نرخ ارز باید به سطحی برسد که اقتصاد کشور توان تحمل آن را داشته باشد. نرخ فعلی از نظر او خارج از کشش اقتصاد ایران است و با چنین نرخی نمی‌توان انتظار داشت تجارت و تولید به شکل مطلوب ادامه پیدا کند.
تاثیر بازارهای موازی بر جهش قیمت دلار
معاون پیشین بانک مرکزی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به روند افزایش قیمت ارز اشاره کرد و گفت برای تحلیل این بازار باید نسبت آن با سایر بازارها نیز مورد توجه قرار گیرد.
او افزود: از اسفندماه تاکنون قیمت ملک دو برابر شده و بورس نیز بیش از دو برابر رشد کرده است. نرخ ارز هم در چنین شرایطی تحت تاثیر بازارهای موازی و سایر متغیرهای اقتصادی قرار می‌گیرد.
به گفته سیدعلی، وظیفه بانک مرکزی این است که بتواند میان این بازارها تعادل ایجاد کند؛ با این حال، این مسيله به این معنا نیست که نرخ ارز نیز الزاما باید دو برابر شود.
او تاکید کرد: «نباید نتیجه گرفت که پس ارز باید دو برابر شود یا حتما در هر شرایطی تنها مسیر اجتناب‌ناپذیر، افزایش قیمت ارز است؛ چرا که چنین نیست.»
سیدعلی معتقد است سیاستگذار پولی با ابزارهایی که در اختیار دارد، می‌تواند بر روندهای اقتصادی اثر بگذارد و از شدت نوسان‌ها بکاهد.
چرا منابع ارزی برای کالاهای لوکس مصرف می‌شود؟
معاون پیشین بانک مرکزی همچنین به نحوه تخصیص منابع ارزی کشور انتقاد کرد و گفت در شرایط محدودیت منابع، نحوه استفاده از ارز باید با دقت بیشتری بررسی شود.
او با اشاره به خودروهای خارجی لوکس موجود در نمایشگاه‌ها اظهار کرد: همین امروز کالاهای لوکس زیادی در بازار کشور دیده می‌شود مثلا در نمایشگاه گاهی ماشین‌های خارجی لوکس می‌بینیم.ممکن است گفته شود این خودروها از گذشته وارد کشور شده‌اند، اما حتی اگر شش ماه پیش وارد شده باشند، باز هم برای واردات آنها از منابع ارزی کشور استفاده شده است.
به گفته وی، مسيله اصلی این است که منابع ارزی کشور به شکل مطلوب مدیریت نشده و در شرایط فعلی باید این مدیریت اصلاح شود.
تورم و نرخ ارز رابطه‌ای دوطرفه دارند
سیدعلی درباره رابطه نرخ ارز و تورم نیز گفت دولت‌ها همواره تمایل دارند نرخ ارز را تثبیت کنند، چرا که افزایش نرخ ارز آثار تورمی دارد، اما در مقابل، خود نرخ ارز نیز تحت تاثیر تورم قرار می‌گیرد.
او توضیح داد: رابطه میان تورم و نرخ ارز دوطرفه است و هر دو بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند؛ با این حال، به اعتقاد من عامل اصلی تورم، نقدینگی است.
معاون پیشین بانک مرکزی در عین حال به کسری بودجه و نوسان درآمدهای نفتی به عنوان دیگر عوامل موثر بر اقتصاد اشاره کرد و گفت فروش نفت نیز ثبات لازم را ندارد؛ ممکن است یک روز دو میلیون بشکه نفت فروخته شود و در مقطعی دیگر این میزان به 200 هزار بشکه برسد. این نوسان نیز خود را در اقتصاد نشان می‌دهد.
همیشه اصلاحات ارزی به معنای افزایش نرخ دلار نیست
سیدعلی با اشاره به روندهای گذشته بازار ارز تاکید کرد که نباید هر اصلاحی در بازار ارز را به معنای افزایش نرخ تلقی کرد.
او گفت چند ماه پیش نیز نرخ دلار از حدود 105 هزار تومان به 80 هزار تومان کاهش پیدا کرد و این نشان می‌دهد که مسیر نرخ ارز الزاما همیشه صعودی نیست.
به گفته وی، نرخ ارز زمانی منطقی است که بتوان با آن واردات انجام داد و کالاهای واردشده را در داخل کشور به فروش رساند.
سیدعلی تاکید کرد: «نرخ ارز نهایتا باید کاهشی شود، زیرا با نرخ فعلی همان‌طور که گفتم، اقتصاد ما کششی برای تجارت ندارد.»
او معتقد است کاهش تنش‌ها می‌تواند به ایجاد چنین شرایطی کمک کند.
ابهام درباره میزان فروش ارز 10 هزار دلاری
معاون پیشین بانک مرکزی در بخش دیگری از گفت‌وگو درباره طرح فروش ارز با کارت ملی و اختصاص سقف 10 هزار دلار گفت برای ارزیابی این سیاست ابتدا باید آمار دقیقی از میزان فروش ارز و تعداد متقاضیان منتشر شود.
او افزود: ما آمار کافی درباره میزان فروش این ارز نداریم، اما به نظر نمی‌رسد استقبال زیادی از این طرح صورت گرفته باشد و فروش قابل توجهی انجام شده باشد.
سیدعلی با اشاره به اعلام بانک مرکزی درباره اختصاص دو میلیارد دلار برای این طرح گفت: هنوز نمی‌دانیم از این دو میلیارد دلار چه میزان تخصیص یافته و چه مقدار از آن به فروش رسیده است.
او تاکید کرد تا زمانی که میزان واقعی فروش مشخص نشود، نمی‌توان درباره تبعات این سیاست قضاوت دقیقی داشت.
مداخله ارزی باید بیشتر در حواله‌ها باشد
سیدعلی همچنین میان مداخله در بازار اسکناس و حواله تفاوت قايل شد و گفت اگر قرار باشد مداخله‌ای در بازار ارز انجام شود، بهتر است تمرکز بیشتری بر بخش حواله‌ها وجود داشته باشد.
او افزود: شنیده‌ام در روز اول و دوم اجرای طرح فروش 10 هزار دلار، میزان زیادی ارز فروخته نشده است.
به گفته وی، یکی از اهداف بانک مرکزی از عرضه ارز، علاوه بر پاسخگویی به تقاضای بازار، جمع‌آوری نقدینگی موجود نیز هست.
سیدعلی توضیح داد که بانک مرکزی با فروش ارز، ریال موجود در بازار را نیز جمع‌آوری می‌کند و این مسيله می‌تواند تا حدی از حرکت نقدینگی به سمت بازار ارز و طلا بکاهد.
قاچاق و خروج سرمایه منابع ارزی را تحت فشار قرار می‌دهد
معاون پیشین بانک مرکزی در ادامه با اشاره به موضوع قاچاق کالا و خروج سرمایه گفت بر اساس برخی برآوردها، قاچاق و خروج سرمایه مجموعا 35 درصد از منابع ارزی کشور را در سال به خود اختصاص می‌دهند.
او تاکید کرد برای مدیریت بهتر منابع ارزی، کنترل قاچاق نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
سیدعلی همچنین بر ضرورت افزایش هماهنگی دستگاه‌های مختلف با بانک مرکزی تاکید کرد و گفت: در شرایط فعلی باید حرف‌شنوی از بانک مرکزی بیشتر شود.
او در توضیح وضعیت موجود از یک تعبیر قابل تامل استفاده کرد و گفت: «اکنون طوری است که گویا بانک مرکزی شبیه پلیس راهنمایی و رانندگی شده که در وسط چهارراه ایستاده اما هیچ‌کس به حرف‌هایش توجه نمی‌کند.»
سیدعلی در نهایت تاکید کرد شرایط جنگی و محاصره دریایی، سخت‌گیری بیشتر در مدیریت منابع ارزی را ضروری کرده است و در چنین شرایطی، هماهنگی میان دستگاه‌های اقتصادی و تبعیت از سیاست‌های بانک مرکزی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
223229
