به گزارش خبرآنلاین از زمان حملە اسرايیل به ایران در ژوين 2025، تحلیلهای ارايهشده از این منازعه عموما معطوف به تشدید تنشهای نظامی و نوسانات بازارهای جهانی انرژی بودهاند. اما پیامدهای این جنگ بسیار فراتر از قیمت نفت است. با ایجاد مخاطرات فزاینده برای کشتیرانی در خلیج فارس، اینک آسیبپذیری زنجیرههای تامین جهانی پیش چشمانمان پدیدار گشته؛ زنجیرههایی که بقایشان به جریان بیوقفە جابهجایی کامودیتیها [کالاهای اولیه]، محصولات نهایی و مواد اولیە صنعتی در سرتاسر منطقه وابسته است.
در شرایطی که دولتها، ابرشرکتها و بازارهای مالی برای سنجش پیامدها و میزان خسارات جنگ به تکاپو افتادهاند، تنگە هرمز به اساسیترین مسيلە استراتژیک وقت بدل شده که انبوهی از مسايل دیگر حول آن پدید آمدهاند؛ از امنیت منطقهای گرفته، تا تجارت جهانی، جریانهای انرژی، زیرساختها و کریدورهای نوظهور و مبحث تحریمها، بازسازی و نظم سیاسی آتی خاورمیانه. اکنون سرنوشت تنگە هرمز (اینکه باز بماند، به عرصە درگیری دايم بدل گردد یا با تمهیدات لجستیکی جدید، وضعیتی کاملا دیگرگون به خود بگیرد)، به محور اصلی مباحثات و چانهزنیها بر سر طرحها و چشماندازهایی متعارض برای آیندە منطقه بدل شده است.
آدام هنیه، تحلیلگر و محقق اقتصاد سیاسی درباره جنگ اخیر به «جدلیه» گفت: خط لولە زمینی امارات به فجیره، خطوط لولە عربستان به دریای سرخ و همچنین توسعە شبکە راهها و بنادر در داخل امارات شاید بتوانند از فشاری که اینک بر صادرات نفت خام هست، اندکی بکاهند، اما من گمان نمیکنم که اینها بهسادگی بتوانند جایگزین آن حجم انبوه زیرساختهای ترکیبی شوند که طی چندین دهه در خلیج فارس شکل گرفته است. باز هم باید به یاد داشته باشیم که کشورهای حاشیە خلیج فارس صرفا صادرکنندە نفت نیستند.
این اقتصاددان فلسطینی و عضو هیات علمی دانشگاه سواز در ادامه گفت: کود و مواد شیمیایی و مواد غذایی و سایر کالاهای اولیە تولیدشده در منطقه را نمیشود از طریق خطوط لوله جابهجا کرد! همچنین چنین زیرساختهای بدیلی، خود در برابر حملات نظامی و خرابکاریها آسیبپذیرند.
استاد دانشگاه سواس ادامه داد: فکر میکنم مهم است که این طرحهای زیرساختی متنوع را از منظر کل منطقه بررسی کنیم، خصوصا باتوجهبه تلاشهای آمریکا و اروپا برای ترویج عادیسازی روابط میان کشورهای حاشیە خلیج فارس و اسرايیل. یک نمونه از این تلاشها، طرح کریدور هند-خاورمیانه (آیمک) با هدف ایجاد دالانهایی بدیل برای تجارت و انتقال انرژی است که بنا دارد هند و اروپا را از طریق خلیج فارس، اردن و اسرايیل به یکدیگر پیوند دهد. این پیشنهاد پیش از نسلکشی غزه مطرح شده بود و از اکتبر 2023 به بعد نیز، گفتوگوها پیرامون آن با سرعتی بیش از پیش ادامه یافته است.
این اقتصاددان فلسطینی گفت: اروپا و آمریکا بهصراحت آیمک را بهمنزلە وزنهای در برابر طرح «ابتکار کمربند و جادە چین» در خاورمیانه معرفی کردهاند. بههمینترتیب، طرح موسوم به «1+3» برای انتقال گاز و اتصال اسرايیل، قبرس و یونان، در حکم راهی برای کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه (و درعینحال، تحکیم جایگاه شرق مدیترانه در معماری انرژی همسو با آمریکا) معرفی شده است. از این منظر، این بدیلهای زیرساختی نوپا در واقع تلاشهایی هستند برای تجدید پیوندهای تجاری و اقتصادی منطقه، حول محور ایالات متحده و متحدان اصلی آن.
متن کامل این گفتگو را میتوانید از اینجا بخوانید.
223229
