خبرگزاری مهر، گروه اقتصادی - زهره آقاجانی؛ سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات دولتی و عمومی، بهعنوان بزرگترین سازمان تخصصی کشور در حوزه احداث ساختمانهای دولتی و عمومی، مسيولیت سیاستگذاری، مدیریت و هماهنگی، توسعه و بهینهسازی طرحهای ساختمانی و تاسیساتی دولت و بخش عمومی را بر عهده دارد. این سازمان با هدف ارتقای کیفیت، کاهش زمان اجرا و قیمت تمامشده پروژهها و همچنین اجرای طرحهای ساختمانی، تاسیساتی و عمران شهری در سراسر کشور، بهعنوان یکی از سازمانهای وابسته به وزارت راه و شهرسازی فعالیت میکند.
در همین راستا، علی نوذرپور، مدیرعامل سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات دولتی و عمومی، روز سهشنبه، 10 شهریورماه با حضور در خبرگزاری مهر، ضمن بازدید از این مجموعه، در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار گروه راه و شهرسازی، به تشریح مهمترین ماموریتها و برنامههای این سازمان پرداخت و درباره آخرین وضعیت پروژههای در دست اجرا، چالشهای پیشروی طرحهای عمرانی، نحوه اجرای پروژههای بزرگ و ابرپروژههای دولتی و رویکردهای جدید سازمان در حوزه طراحی و ساخت ساختمانهای عمومی توضیحاتی ارايه کرد.
نوذرپور اسفندماه 1403 نیز با حکم فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، به سمت مدیرعامل سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات دولتی و عمومی منصوب شد.
در این گفتگوی تفصیلی، موضوعاتی از جمله آخرین وضعیت پروژههای بزرگ سازمان، چالشهای اجرای پروژههای دولتی، وضعیت پروژه مصلای تهران، نحوه اجرای طرح بازسازی ساختمان شیشهای صداوسیما، ضرورت رعایت ضوابط معماری و شهرسازی، توجه به دسترسی و عدالت فضایی در طراحی ساختمانهای عمومی، همچنین افزایش تابآوری بیمارستانها و استفاده از فناوریهای نوین از جمله جداگرهای لرزهای مورد بررسی قرار گرفته است.
در ادامه، متن کامل گفتگوی تفصیلی علی نوذرپور، مدیرعامل سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات دولتی و عمومی، با خبرگزاری مهر را میخوانید.
درباره روند شکلگیری سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی و ماموریتها و وظایف این سازمان توضیحاتی برای آشنایی بیشتر مخاطبان میفرمایید؟
نوذرپور: اگر بخواهیم تاریخچه و روند شکلگیری سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی را بررسی کنیم، باید به قانون تاسیس وزارت آبادانی و مسکن در دهه 40 بازگردیم. در این قانون، یکی از وظایف این وزارتخانه، طراحی و اجرای ساختمانهای دولتی پیشبینی شده بود. بنابراین، حتی پیش از ایجاد سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی، این وظبفه در قانون برای وزارتخانه مربوطه تعریف شده بود.
از همان مقطع نیز وزارتخانه در زمینه طراحی و اجرای ساختمانهای مربوط به ادارات و دستگاههای دولتی نقشآفرینی میکرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز این وظیفه در قالب شرکتها و مجموعههایی با عناوین و ساختارهای مختلف و با ماموریتهای متعدد و متنوع دنبال شد.
در نهایت، در سال 1372 و بر اساس مصوبه مربوط و با تایید شورای نگهبان، سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی با ماموریت محوری طراحی و اجرای ساختمانهای دولتی و عمومی ایجاد شد. از آن زمان تاکنون نیز بخش قابل توجهی از ساختمانهای مهم دولتی و عمومی کشور توسط این سازمان طراحی و اجرا شده است.
چه پروژههای شاخصی را میتوان بهعنوان مهمترین اقدامات سازمان در این سالها نام برد؟
نوذرپور: پروژههای متعددی در حوزههای مختلف توسط سازمان اجرا شده است. از جمله پروژههای شاخص میتوان به کتابخانه ملی، سالن اجلاس سران، ساختمان مجلس شورای اسلامی و فرهنگستان علوم اشاره کرد.
یکی از پروژههای بسیار بزرگ و مهمی که همچنان در حال تکمیل است، مجموعه مصلای حضرت امام خمینی(ره) در تهران است. علاوه بر این، سازمان در ساخت و اجرای تعداد قابل توجهی از بیمارستانها در نقاط مختلف کشور، مجموعهای از ورزشگاهها، اماکن مهم مذهبی و سایر ساختمانهای عمومی و دولتی نیز نقش داشته است.
در واقع، دامنه فعالیت سازمان محدود به ساختمانهای اداری نیست و پروژههای مهم و پیچیدهای در حوزههای فرهنگی، درمانی، ورزشی، مذهبی و سایر زیرساختهای عمومی کشور در کارنامه سازمان قرار دارد.
یکی از پروژههای مهم اخیر سازمان، توسعه مجموعه حرم حضرت معصومه(س) است. درباره مراحل فعلی این پروژه توضیح میدهید؟
نوذرپور: بله، یکی از پروژههای مهمی که اخیرا توسعه آن در بخش شرقی حرم حضرت معصومه(سلاماللهعلیها) دنبال شد، همین پروژه است که در دو فاز اجرا شده است.
فاز نخست این پروژه شامل حدود 11 هزار مترمربع فضای کتابخانه بود. در فاز دوم نیز بخش دیگری از مجموعه، شامل سه نوع شبستان، اجرا شد که این بخش نیز به اتمام رسیده است.
موضوع صرفا توسعه کالبدی مجموعه حرم نبود. هنگامی که این پروژه تعریف شد، یکی از اهداف مهم این بود که بافت فرسوده اطراف حرم نیز ساماندهی شود و در کنار آن، اقدامات لازم برای احیا و بهسازی این محدوده صورت گیرد.
هدف این بود که با ساماندهی و بهسازی بافت پیرامونی حرم، زمینه برای ارايه خدمات بهتر و مطلوبتر به زايران اهلبیت عصمت و طهارت(ع) فراهم شود. بنابراین، پروژه را باید در چارچوبی گستردهتر از صرفا احداث یک ساختمان یا توسعه فیزیکی حرم مورد بررسی قرار داد؛ چراکه ساماندهی محیط پیرامونی و ارتقای کیفیت خدماترسانی به زايران نیز از اهداف مهم آن بوده است.
توسعه شرقی حرم حضرت معصومه(س) با هدف رفع کمبود ظرفیت صحن و شبستان
با توجه به اینکه ظرفیت صحن و شبستانهای حرم حضرت معصومه(سلاماللهعلیها) پاسخگوی نیاز موجود نبود، مطالعات مربوط به تملک و توسعه شرقی حرم از سال 1386 آغاز شد. در ادامه، اجرای صحن و شبستان و مجموعه تالارها در دستور کار قرار گرفت. این مجموعه در چهار طبقه و با زیربنایی حدود 22 هزار مترمربع احداث شده و برای اجرای آن حدود 416 میلیارد تومان اعتبار هزینه شده است. اگر بخواهیم این رقم را با ارزش فعلی مورد ارزیابی قرار دهیم، ارزش آن حدود 787 میلیارد تومان برآورد میشود.
پیش از این نیز فاز نخست پروژه اجرا شده بود که حدود 11 هزار مترمربع مساحت داشت و کتابخانه حرم در این بخش احداث شد.
ایجاد سازمانهای موازی؛ یکی از چالشهای ساخت ساختمانهای دولتی
یکی از موضوعات مهم در فعالیت سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی، چالشهای پیش روی این سازمان است. مهمترین مشکلات و موانع فعالیت سازمان را در چه حوزههایی ارزیابی میکنید؟
نوذرپور: مشکلات و چالشهای پیش روی سازمان را میتوان در دو سطح تحلیل و جمعبندی کرد. سطح نخست، مسايل کلان است که بخش مهمی از آن به رویکرد دولتها نسبت به موضوع ساخت ساختمانهای دولتی بازمیگردد.
در برخی مقاطع، رویکرد دولتها به سمت تمرکز وظایف در یک مجموعه تخصصی بوده و در برخی دورهها نیز شاهد حرکت به سمت تفرق و ایجاد ساختارهای متعدد بودهایم. این موضوع یکی از مسايل جدی پیش روی سازمان است و البته سابقه آن به سالهای گذشته بازمیگردد.
منطق مدیریتی و اصول حکمرانی خوب اقتضا میکند که فعالیتهای تخصصی مرتبط با طراحی و اجرای ساختمانهای دولتی و عمومی تا حد امکان در یک سازمان تخصصی متمرکز شود تا از این طریق بتوان استفاده بهینهتری از منابع داشت، کیفیت ساختوساز را ارتقا داد، از مصالح و فناوریهای نوین استفاده کرد و از انباشت تجربه و دانش تخصصی برای بهبود فرآیندها بهره گرفت.
با این حال، متاسفانه بهویژه در میانه دهه 90، تصمیماتی در دولت اتخاذ شد که به ایجاد سازمانها و مجموعههای موازی با سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی منجر شد.
منظورتان از ایجاد مجموعههای موازی چیست و این موازیکاری چه تبعاتی برای نظام ساختوساز دولتی دارد؟
نوذرپور: در حال حاضر، مشابه سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی که در زیرمجموعه وزارت راه و شهرسازی فعالیت میکند و بر اساس قانون تاسیس این وزارتخانه، وظیفه ذاتی آن طراحی و اجرای ساختمانهای دولتی و عمومی است، مجموعههایی در برخی وزارتخانههای دیگر نیز ایجاد شدهاند که بخشی از همین وظایف را انجام میدهند.
برای مثال، در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجموعهای تخصصی وجود دارد که ساخت بیمارستانها را دنبال میکند. در حالی که وزارت بهداشت اساسا یک وزارتخانه کاملا تخصصی در حوزه بهداشت و درمان است و ماموریت ذاتی آن نیز سیاستگذاری، برنامهریزی و ارايه خدمات تخصصی در حوزه سلامت است.
این پرسش مطرح است که چرا باید وزارتخانهای که باید بر ماموریت تخصصی و ذاتی خود تمرکز کند، درگیر وظیفهای مانند ساختوساز شود که نیازمند دانش و تخصص فنی و مهندسی متفاوتی است؛ بهخصوص اینکه اساسا قانون تاسیس این وزارتخانه چنین ماموریتی را به آن واگذار نکرده است.
همین وضعیت را در وزارت ورزش و جوانان نیز شاهد هستیم. مجموعهای در زیرمجموعه این وزارتخانه فعالیت میکند که ساخت ورزشگاهها و مجموعههای ورزشی را بر عهده دارد. در حالی که سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی نیز در همین حوزه، ظرفیت و تجربه لازم برای طراحی و اجرای مجموعههای ورزشی را دارد.
این موازیکاری از منظر مدیریت منابع، تجمیع دانش و تجربه و همچنین حکمرانی مطلوب، چندان قابل دفاع نیست. اگر کمی گستردهتر نگاه کنیم، نمونههای دیگری نیز وجود دارد. برای مثال، در وزارت آموزش و پرورش، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور مسيولیت احداث مدارس را بر عهده دارد.
از سوی دیگر، سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی نیز در برخی پروژهها، از جمله پروژههای نهضت ملی مسکن، علاوه بر ساخت واحدهای مسکونی، در زمینه ایجاد سرانههای خدماتی و عمومی نیز ورود پیدا میکند.
در نهضت ملی مسکن، موضوع فقط ساخت واحد مسکونی نیست؛ بلکه همزمان باید سرانههای خدمات عمومی مورد نیاز مانند مسجد، مدرسه، کلانتری و سایر خدمات نیز پیشبینی و اجرا شود. سازمان مجری در پروژهها اجرای این سرانهها را بر عهده گرفته و در برخی پروژههای دیگر نیز در بخش مطالعات و طراحی مشارکت داشته است.
در این پروژهها، مطالعات فاز یک و دو معماری، سازه و تاسیسات و سایر مطالعات فنی توسط سازمان انجام میشود و در مواردی نیز اجرای پروژه بر عهده سازمان قرار میگیرد. بنابراین، وقتی یک مجموعه تخصصی از چنین ظریفتی برخوردار است، عقل مدیریتی و اصول حکمرانی خوب اقتضا میکند که این ظرفیتها در یک نقطه متمرکز شوند و از ایجاد ساختارهای موازی جلوگیری شود.
برای نمونه، در سازمان تامین اجتماعی نیز شرکت خانهسازی ایران وجود دارد که در حوزه ساخت بیمارستان فعالیت میکند.
علاوه بر این، اگر به مجموعه وزارتخانههای دیگر مانند نفت و نیرو نگاه کنیم، تقریبا در بسیاری از آنها دفاتر فنی یا مجموعههای تخصصی وجود دارد که وظیفه احداث ساختمانها یا ایجاد تاسیسات مربوط به ساختمانهای همان وزارتخانه را دنبال میکنند. در واقع، در بخشهای مختلف دولت، ظرفیتهایی برای طراحی و اجرای ساختمان ایجاد شده که در بسیاری از موارد، وظایفی مشابه با ماموریت سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی دارند.
ضرورت تجمیع ساختوسازهای دولتی در یک سازمان تخصصی
در مقاطع مختلف دولتها به این جمعبندی رسیدهاند که این وضعیت نیازمند اصلاح است. برای نمونه، در سالهای 1400 و 1401، سند ملی بهرهوری ساختمان تدوین و به تصویب دولت رسید که یکی از بندهای آن، شناسایی و رفع قوانین، مقررات، تشکیلات و سازمانهای موازی بود.
در این سند، موضوع تمرکز این فعالیتها در یک سازمان تخصصی به نام سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی نیز مورد توجه قرار گرفته است. پس از آن نیز این موضوع به دفعات در کمیسیونهای دولت مطرح و بررسی شد و یکی از مباحثی که برای مدت قابل توجهی در دستور کار کمیسیونهای دولت قرار داشت، همین موضوع بود که این تمرکز چگونه انجام شود و سازمانها و مجموعههای موازی چگونه در یک ساختار واحد تجمیع شوند.
با این حال، در نهایت با مصوبه اخیر شورای عالی اداری مواجه شدیم که تصمیم دیگری اتخاذ کرده و موضوع ادغام سازمان مجری در مجموعه دیگری در داخل وزارت راه و شهرسازی را مطرح کرده است؛ در حالی که میان این دو مجموعه از نظر ماموریت و ماهیت فعالیت، سنخیت چندانی وجود ندارد.
اگر بخواهیم عملکرد سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی را در دولت چهاردهم بررسی کنیم، چه تعداد پروژه و چه میزان اعتبار در این دوره در حال اجراست؟
نوذرپور: مجموعه پروژههایی که توسط سازمان در دولت چهاردهم در حال اجراست، زیربنایی بالغ بر 2 میلیون و 253 هزار مترمربع را شامل میشود. این پروژهها طیف گستردهای از طرحها، از بیمارستان گرفته تا ورزشگاه، مجموعههای اداری، مذهبی، سیاسی و سایر ساختمانهای عمومی را دربرمیگیرد.
مجموع اعتبار هزینهشده برای این پروژهها نیز بالغ بر 155 هزار میلیارد ریال است که سهم دولت چهاردهم از این مجموعه پروژههای سازمان، حدود 108 هزار میلیارد ریال است. در واقع، بخش قابل توجهی از پروژههای سازمان در حوزههای مختلف عمرانی در حال اجراست و تلاش ما این است که با تامین منابع مورد نیاز، روند اجرای این پروژهها با سرعت بیشتری دنبال شود.
ساخت 31 بیمارستان در دستور کار سازمان مجری
در حال حاضر ساخت 31 بیمارستان توسط سازمان مجری در حال انجام است. برای تکمیل این پروژهها، علاوه بر منابع پیشبینیشده در بودجه، تلاش میکنیم از ظرفیتهای مختلف تامین مالی نیز استفاده کنیم. در برخی پروژهها، در صورت مبادله موافقتنامه و تامین منابع، اعتبارات مربوط برای تکمیل ساختمان اختصاص پیدا میکند. در برخی پروژهها نیز از ظرفیت مسيولیت اجتماعی وزارتخانهها، از جمله وزارت نفت، استفاده میکنیم.
همچنین در برخی طرحها، مشارکت شرکت عمران شهرهای جدید را داریم. برای مثال، در شهرهایی مانند پرند و بهارستان اصفهان، نیمی از منابع مورد نیاز از محل زمینهای در اختیار و در قالب تهاتر با پیمانکاران تامین میشود. ظرفیت خیرین نیز در قانون پیشبینی شده است و در برخی پروژهها خیرین میتوانند با تامین منابع در اجرای طرحهای عمرانی مشارکت کنند، هرچند حجم این منابع در مقایسه با نیاز کلی پروژهها رقم بالایی نیست.
افتتاح بیمارستانها به تامین کامل منابع بستگی دارد
با توجه به اینکه 31 بیمارستان در حال ساخت است، چه تعداد از این پروژهها در آینده نزدیک به بهرهبرداری خواهد رسید؟
نوذرپور: ما همواره در اعلام تعداد بیمارستانهایی که قرار است افتتاح شوند، با احتیاط صحبت میکنیم؛ زیرا تکمیل این پروژهها به تامین و تخصیص منابع بستگی دارد. اعتبارات مورد نیاز در قانون پیشبینی شده است و اگر تخصیص منابع بهصورت کامل انجام شود، میتوان با اطمینان بیشتری درباره زمان تکمیل و افتتاح پروژهها صحبت کرد.
در شرایط فعلی نیز باید توجه داشت که کشور در وضعیت جنگی قرار دارد و از نظر اقتصادی و سیاسی، ثبات مورد نظر برای اجرای پروژههای عمرانی مطلوب نیست. ما همزمان با افزایش قیمت مصالح و رشد دستمزدها مواجه هستیم و برآوردهای اعتباری پروژهها نیز به همین دلیل مرتبا تغییر میکند.
افزون بر این، تعدیلهای مختلفی به قراردادهای پیمانکاران تعلق میگیرد که طبیعتا بر هزینه نهایی پروژهها تاثیرگذار است. با وجود همه این شرایط، امیدواریم منابع مورد نیاز بهطور کامل تامین شود و بتوانیم از ظرفیتهای قانونی، از جمله ظرفیت موضوع ماده 56، استفاده کنیم.
بیمارستان 421 تختخوابی رشت تا پایان سال به اتمام میرسد
بیمارستان رشت یکی از پروژههای بسیار مهم سازمان است. این بیمارستان 421 تختخوابی است و بخشهای مختلف و تخصصی را در خود جای داده و بهعنوان یک بیمارستان جامع، خدمات متنوعی را پوشش خواهد داد.
در حال حاضر پیشرفت فیزیکی ساختمان این پروژه به بیش از 92 تا 93 درصد رسیده است و امیدواریم عملیات ساختمانی آن را تا پایان سال به اتمام برسانیم. پس از اتمام عملیات ساختمانی، بیمارستان را در اختیار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار خواهیم داد تا این وزارتخانه فرآیند تجهیز بیمارستان و آمادهسازی آن برای ارايه خدمات درمانی را آغاز کند.
یکی دیگر از پروژههایی که اخیرا مورد توجه قرار گرفته، بازسازی ساختمان شیشهای صداوسیماست که در جریان جنگ آسیب دید. آخرین وضعیت این پروژه چیست و مسيولیت اجرای آن بر عهده کدام مجموعه است؟
سازمان مجری کنار گذاشته شد؛ صداوسیما خود مشاور و پیمانکار براس ساختمان شیشهای انتخاب میکند
نوذرپور: ساختمان شیشهای صداوسیما در جریان جنگ دچار آسیب شد و وزیر راه و شهرسازی نیز از این ساختمان بازدید کردند. پس از این بازدید، دستور داده شد گروهی از مهندسان مشاور در رشتههای مختلف از جمله معماری، شهرسازی، سازه و تاسیسات در این موضوع ورود کنند و مطالعات و بررسیهای لازم را انجام دهند.
در ادامه، پیگیریهای سازمان از دولت انجام شد و با همراهی صداوسیما مقرر شد اعتبار مورد نیاز پروژه از محل اعتبارات سازمان مدیریت بحران وزارت کشور تامین شود. پس از آن نیز در دولت مصوبهای به تصویب رسید که بر اساس آن، اجرای این پروژه به سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی واگذار شد.
بر اساس مصوبه هیيت وزیران، سازمان مجری باید طراحی و اجرای این ساختمان را بر عهده میگرفت؛ یعنی هم بخش مطالعات و طراحی و هم عملیات اجرایی پروژه باید توسط این سازمان انجام میشد.
با این حال، در عمل اتفاق دیگری رخ داده است. به دلیل اینکه اعتبار پروژه از سوی سازمان برنامه و بودجه مستقیما به صداوسیما ابلاغ شد، این سازمان خود نسبت به انتخاب مشاور و انجام مطالعات اقدام کرده و در حال حاضر نیز فرآیند مطالعاتی را دنبال میکند. ظاهرا برای اجرای پروژه نیز در حال طی کردن فرآیندهای مربوط به انتخاب پیمانکار هستند.
اعتبار پروژه مستقیما به صداوسیما ابلاغ شد
مسيله اصلی به نحوه ابلاغ اعتبار پروژه بازمیگردد. مصوبه دولت بهگونهای بود که سازمان مجری مسيولیت طراحی و اجرای ساختمان را بر عهده داشته باشد، اما اعتبار پروژه مستقیما از سوی سازمان برنامه و بودجه به صداوسیما ابلاغ شد.
به همین دلیل، صداوسیما این امکان را برای خود ایجادشده دید که مستقیما مشاور و پیمانکار انتخاب کند و فرآیند طراحی و اجرای پروژه را پیش ببرد. در حال حاضر نیز عملا همین اتفاق افتاده و نوعی ناهماهنگی میان آنچه در مصوبه هیات وزیران پیشبینی شده و آنچه در میدان عمل در حال انجام است، شکل گرفته است.
ما در چندین نوبت با مدیریت صداوسیما مکاتبه کرده و درخواست کردهایم اجرای پروژه در چارچوب مصوبه هیيت وزیران انجام شود. مصوبه دولت در این زمینه کاملا روشن است و مسيولیت طراحی و اجرای پروژه را به سازمان مجری واگذار کرده و بر اساس قانون، این پروژه باید توسط سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی انجام شود؛ در حالی که در عمل، اجرای پروژه توسط خود سازمان صداوسیما در حال انجام است.
سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی اساسا برای انجام چنین ماموریتهایی شکل گرفته است. این سازمان یک مجموعه تخصصی است که سالها در حوزه طراحی و اجرای ساختمانهای دولتی و عمومی فعالیت کرده و تجربه و دانش فنی انباشته قابل توجهی در این زمینه دارد.
همانطور ما در حوزه صدا و تصویر تخصص نداریم و طبیعتا نباید وارد حوزه تخصصی صداوسیما شویم. به همین ترتیب صداوسیما نیز در حوزه تخصصی طراحی و اجرای ساختمان نباید ورود میکرد
صداوسیما در صورت ادامه اجرای پروژه باید پاسخگوی نتایج باشد
اگر این مسیر ادامه پیدا کند، طبیعتا صداوسیما باید نسبت مرحله طراحی و مرحله اجرا، اگر مشکلی ایجاد شود، پاسخگو باشد.
مصوبات هیيت وزیران چارچوب مشخصی را تعیین کردهاند و بر اساس آن، سازمان مجری باید طراحی و اجرای پروژه را انجام دهد. با این حال، در عمل به دلیل اینکه اعتبار در اختیار صداوسیما قرار گرفته، این سازمان تصمیم گرفته خودش فرآیند طراحی و اجرای پروژه را دنبال کند. به نظر من، در پروژهای با این اهمیت و حساسیت، بهتر بود مصوبه دولت بهطور کامل اجرا میشد و سازمان مجری بهعنوان مجموعه تخصصی مسيول طراحی و اجرای ساختمان، این ماموریت را بر عهده میگرفت.
درباره پروژه مصلای تهران و آخرین وضعیت این پروژه توضیح دهید؟
پروژه مصلای تهران پس از پیشرفت 80 درصدی از سازمان مجری خارج شد
نوذرپور: پروژه مصلای تهران یکی از پروژههای مهمی بوده که طی سالهای گذشته دولت در آن هزینههای قابل توجهی انجام داده و اقدامات مختلفی برای پیشبرد آن صورت گرفته است. این پروژه از جمله پروژههای مهم سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی محسوب میشد و بخش عمدهای از عملیات اجرایی آن توسط این سازمان انجام شده است.
با این حال، در نیمه سال گذشته، بر اساس تصمیمی که شورای سیاستگذاری مصلای تهران اتخاذ کرد، پروژه از سازمان مجری خارج و در اختیار خود شورای سیاستگذاری و مجموعه مربوط به مصلا قرار گرفت.
مشخصا چه ملاحظاتی در طراحی و اجرای پروژههای این سازمان مورد توجه قرار دارد؟
نوذرپور: پروژههایی که در اختیار سازمان مجری ساختمانها و تاسیسات عمومی و دولتی قرار دارند، عمدتا پروژههای بزرگ و شاخصی هستند که از آنها بهعنوان «ابرپروژه» یاد میشود. این ابرپروژهها صرفا ساختمانهایی نیستند که بهصورت منفک از شهر یا منطقه ساخته شوند و تصور کنیم با اتمام عملیات ساختمانی، ماموریت پروژه نیز به پایان رسیده است.
یکی از موضوعاتی که در این دوره و در دولت چهاردهم بیشتر مورد توجه سازمان قرار گرفته، این است که در طراحی و ساخت چنین پروژههایی، حتما رابطه پروژه با کاربریهای همجوار و محیط پیرامون آن مورد توجه قرار گیرد. نمیتوان یک پروژه بزرگ را بدون در نظر گرفتن تاثیرات آن بر بافت اطراف طراحی و اجرا کرد.
یکی از مهمترین موضوعات، مسيله دسترسی است. باید بررسی شود که دسترسی به این پروژهها چگونه خواهد بود و استقرار آنها چه اثری بر شبکه دسترسی منطقه و شهر خواهد داشت. موضوع سیما و منظر نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. باید توجه کنیم که یک پروژه بزرگ چه تاثیری بر منظر شهری و محیط پیرامون خود میگذارد و نباید به گونهای طراحی شود که برای کاربریهای اطراف مزاحمت ایجاد کند.
موضوع پارکینگ نیز یکی از مسايل جدی در پروژههای بزرگ دولتی است که متاسفانه در برخی موارد کمتر مورد توجه قرار میگیرد. گاهی پروژه ساخته و بهرهبرداری میشود و تازه پس از آن، مشکلات ناشی از کمبود پارکینگ و دسترسی بروز میکند. بنابراین، این مسايل باید از همان مرحله طراحی مورد توجه قرار گیرد.
برای مثال بیمارستان شهدای تجریش را در نظر بگیرید. برای چنین بیمارستانی باید تعداد قابل توجهی پارکینگ پیشبینی میشد، اما این موضوع به اندازه کافی دیده نشده و در نتیجه امروز با یک معضل جدی برای شهر تهران مواجه هستیم. بالغ بر هزار واحد پارکینگ باید در این بیمارستان دیده میشد که این اتفاق نیفتاده است.
از سوی دیگر، نوع مکانیابی یک پروژه نیز بسیار مهم است. ممکن است یک پروژه بهگونهای جانمایی شود که بخشی از شهر را از دیدن منظر کوه و طبیعت محروم کند. اینها اشکالاتی است که نباید در پروژههای دولتی رخ دهد. اگر چنین اشتباهاتی از سوی دولتها تکرار شود، تبعات آن برای جامعه بسیار سنگینتر خواهد بود. موضوع فقط یک ساختمان یا یک پروژه نیست؛ عملکرد دولت در این زمینه برای سایر بخشها نیز الگو محسوب میشود و میتواند نوعی بدآموزی برای بخش خصوصی و سایر مجموعهها ایجاد کند.
بنابراین، دولت باید حتی بیشتر از مردم، بخش خصوصی و تعاونیها به رعایت ضوابط و مقررات ساختمانی، شهرسازی و معماری توجه داشته باشد. وقتی دولت خودش این ضوابط را رعایت کند، طبیعتا میتواند از سایر بخشها نیز انتظار رعایت مقررات را داشته باشد.
ما در بدو پذیرش مسيولیت در سازمان مجری، موضوع پروانه ساختمانی را بهطور جدی مورد توجه قرار دادیم. به همه همکاران نیز بهصورت اکید دستور دادیم که هیچ ساختمانی بدون داشتن پروانه ساختمانی آغاز نشود.
همچنین همکاران را ملزم کردیم ضوابط و مقررات ساختمانی، مقررات ملی ساختمان و ضوابط شهرسازی را رعایت کنند. اینها بخشی از دغدغهها و ملاحظاتی بود که در این دوره مورد تاکید قرار گرفت؛ بهخصوص با توجه به اینکه وزیر راه و شهرسازی نیز سالها متولی حوزه معماری و شهرسازی بوده و طبیعتا حساسیت بیشتری نسبت به این موضوعات وجود دارد.
بیمارستان بخشی از سرانههای عمومی شهری است و تاثیرات جدی در حوزه زیرساختهای اجتماعی دارد. به همین دلیل، در طراحی بیمارستان باید به این موضوع توجه کنیم که دسترسی عادلانه مردم به این زیرساخت برای همه فراهم باشد. امکان دسترسی سالمندان به بیمارستان باید پیشبینی شود و افراد دارای معلولیت نیز باید بتوانند بهصورت مناسب به این فضا دسترسی داشته باشند. بنابراین، این موضوعات باید از همان مرحله طراحی دیده شود.
از سوی دیگر، ساختمان بیمارستان صرفا یک کالبد ساختمانی نیست؛ بلکه یک پدیده فرهنگی و اجتماعی است که مستقیما با سرمایه انسانی، عدالت عمومی و عدالت فضایی ارتباط دارد و بر آنها تاثیر میگذارد. به همین دلیل تلاش میشود در طراحی بیمارستانها به موضوع کرامت انسانی، آرامش روانی و اعتماد عمومی نیز توجه شود.
بعد انسانی این موضوع آن است که بیمارستان را صرفا یک کالبد ساختمانی تلقی نکنیم. باید بدانیم بیمارستان جایی است که انسانها در شرایط نامناسب جسمی و روحی به آن پناه میآورند. بنابراین، طراحی آن باید به گونهای باشد که در کنار عملکرد پزشکی و درمانی، شرایط روانی مناسبی نیز برای بیماران ایجاد کند.
در این زمینه باید به زیباییشناسی ساختمان توجه شود؛ موضوع نور، بهویژه نور طبیعی، رنگ، منظر و ایجاد آرامش باید در طراحی مورد توجه قرار گیرد. همه این عوامل میتوانند در بهبود وضعیت روانی بیماران تاثیرگذار باشند.
یکی دیگر از موضوعاتی که مطرح کردید، تابآوری بیمارستانهاست. این مسيله چه اهمیتی دارد؟
نوذرپور: موضوع دیگری که مورد توجه قرار دارد، تابآوری و پایداری اجتماعی بیمارستانهاست. بیمارستانها در رویدادهای بحرانی مانند زلزله، سیل و جنگ، نخستین و مهمترین پناهگاههای جامعه هستند.
از این رو، طراحی سازه و عملکرد بیمارستان باید بر مبنای تابآوری انجام شود؛ بهگونهای که در شرایط بحرانی، سیستمهای حیاتی بیمارستان از جمله برق، آب، ارتباطات و اکسیژن بتوانند بدون وقفه به فعالیت خود ادامه دهند.
به همین دلیل، در حوزه تکنولوژی و فناوری نیز توجه ویژهای داریم تا از فناوریهای نوین در طراحی و ساخت بیمارستانها استفاده شود. برای مثال، در حال حاضر بیمارستان پرند و بیمارستان بهارستان در نسیمشهر برای نخستین بار به سیستم جداگرهای لرزهای مجهز میشوند. سیستمهای جداگر لرزهای این دو پروژه از خارج از کشور تامین میشود.
فناوری جداگر لرزهای در بیمارستانهای پرند و نسیمشهر اجرا میشود
سیستم جداگر لرزهای بیمارستان پرند از کشور آلمان وارد شده و فکر میکنم ظرف یکی دو هفته آینده بهطور کامل در کارگاه مستقر شود. این سیستم کمک میکند شدت اثر زلزله کاهش پیدا کند و انرژی و حرکت ناشی از زلزله تا حد زیادی در تراز پایین ساختمان مهار شود و به بخشهای بالایی منتقل نشود. اگر این سیستم در این دو بیمارستان بهدرستی اجرا شود، میتواند در آینده به یک فرهنگ و رویه عمومی تبدیل شود و استفاده از چنین فناوریهایی در بیمارستانها و ساختمانهای مهم و بزرگ گسترش پیدا کند.
بیمارستان در زمان وقوع زلزله باید محلی باشد که آسیبدیدگان برای دریافت خدمات به آن مراجعه کنند. اگر خود بیمارستان در اثر زلزله ناایمن شود، در واقع با یک «بحران در بحران» مواجه خواهیم شد. بنابراین، ایمن و تابآور بودن بیمارستانها یک ضرورت اساسی است.
البته استفاده از این تکنولوژیها کار سادهای نیست و مقاومتها، موانع و مشکلات حقوقی، قانونی و فنی مختلفی وجود دارد، اما با توجه به اهمیت موضوع، استفاده از این فناوریها در دستور کار سازمان قرار گرفته و در حال حاضر در دو بیمارستان پرند و بهارستان نسیمشهر این کار را آغاز کردهایم.
در ادامه نیز تلاش داریم بهتدریج از سایر تکنولوژیها و فناوریهای نوین، با هدف ذخیره انرژی و کاهش مصرف انرژی، در پروژههای سازمان استفاده کنیم.
